wtorek, 1 stycznia 2019

Gniazdo Jankowo koło Lipna


Rzeźba Trójcy Świętej dłuta Wincentego Bernata wzorowana na zabytkowej rzeźbie w kapliczce w Jankowie.
JANKOWO w par. Sumin
m właścicielem Sumina był Feliks Sierakowski, nazy¬?
wany tam kolatorem, chociaż głównym był Zakon. Mamy też imię ówczesnego?
proboszcza, którym był Gabriel z Nieszawy. Dokument mówi również o istnie¬?
niu szkoły przykościelnej, prowadzonej przez „rektora” (Rector scholae)?
0?imieniu Laudus z Borkowa (Boguchwał?). Podobne przykościelne szkoły?
istniały wtedy w Kikole i w sąsiedniej Woli 2 oraz w innych parafiach, jako?
próba wzmocnienia katolicyzmu wobec szerzącej się schizmy luterańskiej.?
Uczono w nich zapewne nie tylko religii ale też podstaw wiedzy ogólnej.?
Szkoły te upadły na skutek najazdu szwedzkiego i jako takie, nigdy się już?
nie odrodziły. Najazd ten zniszczył całą naszą okolicę włącznie z Lipnem,?
Kikołem i zupełnie spalonym Jankowem. Mieszkańcy w większości wyginęli.?
Kościół nasz zrabowano i zniszczono. Hieny cmentarne zerwały posadzkę?
1?obrabowały groby. Próbowano też spalić strop kościoła poprzez wzniece¬?
nie ognia wewnątrz. Zakonnicy opuścili placówkę, a grunty zarosły lasem?
i krzewiną. Jeszcze w 1694 r. ledwie dwadzieścia domów istniało w parafii,?
a zniszczony kościół był zamknięty. Funkcje duszpasterskie, jak przed wiekami,?
przejął kościół kikolski i pełnił je praktycznie do 1754 r„ z przerwą 1743-wios-?
na 1745, kiedy to na krótko, reaktywowano działalność parafii sumińskiej.?
W międzyczasie właściciele Sumina Sierakowscy powoli prowadzili?
remont kościoła, o czym wspominają wizytacje dziekańskie z 1710 i 1724 r.3?
Jeden z nich, Jakub Sierakowski, miecznik dobrzyński, zdobył się na nie lada?
wydatek. Kazał odlać dwa dzwony, które jeszcze w 1916 r. wisiały na dzwon¬?
nicy sumińskiej. Ówczesny proboszcz, autor książeczki o historii kościoła?
i?parafii, zdołał szczęśliwie zanotować napisy, jakie fundator kazał na nich?
umieścić:?
Dzwon większy: Hoc opus constructum est ad laudem Dei Ter Optimi?
Maximi in sancti Nicolai Patroni honorem. Et Yerhum caro factum est. Anno D.?
1728 die 20 Marlii.?
Dzwon mniejszy: Ecce Crucem Domini Pod tytułem krzyża glos się?
mój uniża Boga adoruje - Umarłych żałuje - Świętych pańskich wzywa - Do?
chwały zwoływa - Broni nawałności - Z Boskiej łaskawości. Za przelaniem?
Jakóba staraniem Sierakowskiego - roku 1728.4?
1?ADP, Wizytacje, nr 6, Sumin, k. 321v-322v.?
2?Tamże, Kikół, k. 321, Wola, k. 323v.?
3?Tamże, odpowiednio nr 18, k. 431 -431 v, nr 255, k. 150.?
4?St. B. [ks. Stefan Bernatowicz], Monografia kościoła i parafii w Suminie,?
Włocławek 1917, s. 15.?
149?
Zniszczenia ciągle jednak były tak wielkie, że jeszcze w czasie wizy¬?
tacji 1738 r. kościół nie był gotowy do otwarcia.5 Reperowali go wtedy?
w dalszym ciągu Hieronim i Stanisław Sierakowscy.?
Działalność parafii Sumińskiej wznowiono dopiero z początkiem?
stycznia 1743 r., która trwała zaledwie do końca kwietnia 1745 r. Ks. Antoni?
Gabriel Turowski bohatersko przetrwał na ciągle zniszczonej i bardzo bied¬?
nej parafii prawie dwa i pól roku. Zapewne na skutek braków materialnych?
musiał ją opuścić. Kościół ponownie zamknięto i otwarto go faktycznie dopiero?
w 1754 r. na skutek inicjatywy biskupa płockiego Józefa Szembeka i ówczesne¬?
go dzierżawcy Sumina Macieja Czermińskiego. Nowy ksiądz proboszcz Aleksy?
Głowacki zamieścił w księdze małżeństw stosowny wpis dziękczynny.6 Księdzu?
Głowackiemu starczyło zapału tylko na cztery lata. Bardzo biedni parafianie?
i leżące ciągle odłogiem, zarośnięte grunty kościelne nie dawały wystarczającego?
oparcia materialnego. Od czasu opuszczenia przez niego parafii w 1758 r. aż po?
rok 1762 widzimy w niej aż sześciu kolejnych „komendarzy” czyli tymczaso¬?
wych zarządców: Michał Leśnicki, Bonawentura Borowski, Fortunat „z Za¬?
konu św. Franciszka” (?) (Skępe), Ignacy, też ze Skępego, Florian Piasecki,?
Józef Gruźlewski. Żaden z nich nie wytrzymał trudnych warunków nawet jeden?
rok.?
Sytuację w parafii tamtego czasu najlepiej oddają słowa ks. Kazi¬?
mierza Pieczyńskiego, jej wybitnego proboszcza z lat 1762 -1779,... „który to na?
wierutne pustki nastał by i jednej sierchli inwentarza nie zastał. Grunta borami,?
lasami pozarastały, których tylko po kawałku w każdym polu chłop na ple-?
bance siedzący zasiewał, dworowi zaś z plebanki po 42 zł polskich płacił”.7?
On pierwszy zabrał się za „krudowanie” pól kościelnych, czyli karczowanie?
i pierwsze surowe orki dla przywrócenia glebie jej wartości rolnej. Otrzymał, co?
prawda, na to 500 złp od przeora Miechowitów, ale dokładał do tego z własnej?
kieszeni. Toteż wizytacja ks. dziekana lipnowskiego Marcina Grzybowskiego?
w 1764 r. pełna jest słów uznania dla osiągnięć tak duszpasterskich jak i gos¬?
podarczych proboszcza.8 Zbudował on w krótkim czasie plebanię z budynkami?
gospodarczymi dla inwentarza, który w jakiś cudowny sposób zdołał założyć?
wraz z podstawowymi narzędziami rolniczymi. Powiększył też znacznie sprzęt?
kościelny, przywożąc z Miechowa monstrancję ... „mającą cyrkuł w śrzodku?
5?ADP, Wizytacje, Sumin, nr 261, k. 206-206v.?
6?ADW, Sumin, Liber copulatorum, rok. 1754. Ks. Leopold Kosowski otrzymał?
„komendę” kościoła, o czym informuje wpis w tejże księdze pod rokiem 1753, ale?
nie pełnił on faktycznie żadnych funkcji, o czym świadczy brak wpisów w księgach?
metrykalnych.?
7?Materiały do dziejów ziemi płockiej ... , dz. cyt., s. 263.?
8?ADP, Wizytacje, nr 381, k. 221 -221 v.?
150?
i melchizedech dobrze wyzłocony ... [oraz] kielich nowy srebrny tak wewnątrz?
jako i po wierzchu dobrze wyzłocony z pateną srebrną także wyzłoconą od?
tychże kolatorów konferowany”... , a także nowe kapy i ornaty oraz inny?
sprzęt liturgiczny. W swym sprawozdaniu ksiądz zaznacza, że mury kościoła?
zaczynają się rysować (pękać) szczególnie od strony zakrystii i ołtarza. Po?
czterystu pięćdziesięciu latach, to i tak rekord wytrzymałości fundamentów?
na zaprawie wapiennej. Dalej następuje opis cmentarza przykościelnego,?
świeżo ogrodzonego oraz stojącej w jego narożniku drewnianej dzwonnicy.?
Następnie mamy stan gruntów kościelnych, liczących cztery włóki, rozmiesz¬?
czonych w trzech oddzielnych polach. Pierwsze stanowiło prostokąt ciągnący?
się od ogrodów plebańskich aż po J. Kocobądź w dużej części pokryty starym?
lasem. Drugie pole szło „od drogi wolskiej” aż pod granicę ze Steklinem.?
Trzecie natomiast ciągnęło się od drogi janikowskiej aż po Kiełpiny, rozdzielając?
Kolonię Sumińską (wolni chłopi na swych własnych gruntach) sąsiadującą?
z Jankowem od pól dworskich. Przygotowanie do uprawy tych gruntów?
kosztowało proboszcza ponad 2 tyś złp. Biorąc pod uwagę średni dochód?
proboszcza pow. lipnowskiego w końcu XVIII w. wynoszący średnio 400 złp?
rocznie (w Suminie tylko 250 złp) inwestycja ks. Pieczyńskiego wydaje się?
ogromną, wynoszącą ok. dziesięciokrotny dochód roczny parafii.9 Odwie¬?
czny zwyczaj Bożogrobców nakazywał zmianę plebana na placówce co trzy?
lata. Ale wyjątkowego księdza Pieczyńskiego, stawiającego parafię na eko¬?
nomiczne nogi trzymano tam pięciokrotnie dłużej, od 1762 po 1779 r. Był?
księdzem i zakonnikiem z powołania. Czuł i rozumiał ludzi - swych parafian,?
gdy pisał w sprawozdaniu o współczesnym mu ucisku biednego ludu. Oprócz?
doskonałej łaciny prezentował wspaniałą polszczyznę, tak w zapisach me¬?
trykalnych (błąd był prawdziwą rzadkością), jak i w sprawozdaniu. Jest on do?
dzisiaj niedościgłym wzorem poprawnego zapisu nazwisk. Ksiądz zapisywał?
żonę Mackiewicza jako Maćkiewiczową, a córkę jako Maćkiewiczównę.?
Podobnie, żona Butruka to Butrukowa, Nieboraka, Nieborakowa, Sobka, Sob¬?
kowa. Młodego Kuberskiego zapisywał jako Kuberczaka - zgodnie z potoczną?
wymową. Był Małopolaninem z diecezji krakowskiej, urodzony ok. 1716 r.?
Opuścił nas w 1779 r. przeniesiony do Górzna na spokojniejsze stanowisko.?
W drugiej połowie XVIII w. nasza parafia miała szczęście do Małopolan.?
Po krótkim zarządzaniu w latach 1778 - 1780 ks. Kajetana Zacharskiego,?
władze zakonu, w porozumieniu z diecezją, przysłały na placówkę rodaka?
ks. Pieczyńskiego, pochodzącego z ziemi sanockiej, ks. Wawrzyńca Gwelskiego?
ur. ok. 1734 r. Duszpasterstwo sprawował aż do swej śmierci tutaj jesienią?
1806 r. Po swym wspaniałym, wieloletnim poprzedniku odziedziczył parafię?
9 Guldon Z. Dochody duchowieństwa w powiecie lipnowskim w końcu?
XVIII wieku, Zapiski Kujawsko - Dobrzyńskie, t. 9, r. 1995, s. 73.?
151?
bardzo uporządkowaną i gospodarczo zadbaną. Cztery włóki przywrócone?
uprawie rolnej poczęły wreszcie przynosić skromny dochód. Z innowiercami?
nie było większych kłopotów. Jeszcze w 1775 r. było „lutrów 6, z czeladzią?
i dziećmi - 45”, (w 1787 60 plus 21 dzieci), którzy w dużej części korzys¬?
tali z sakramentów katolickich, lub uczestniczyli w ceremoniach i wiązali się?
z okoliczną ludnością polonizując się. Incydentalnie pojawiło się w 1774 r. dwoje?
Żydów z rodzinami, sprowadzonymi przez dzierżawcę majątku sumińskiego,?
dla efektywniejszego wyzyskiwania poddanych w miejscowej karczmie.?
Mieszkańcy byli jednak rozsądni. Sprawozdania proboszcza podkreślają brak?
jakichkolwiek występków w tym czasie. Suminianie nie dali się wciągnąć?
w alkoholizm zbyt głęboko. W następnym roku mamy bowiem już tylko jed¬?
nego Żyda z rodziną, a wizytacje z pozostałych lat (z wyjątkiem roku 1787,?
kiedy to ponowiono próbę sprowadzenia Żydów, znów nieudaną) piszą?
krótko „Żydów nie masz”. Problemy zaczęły się od czasu okupacji pruskiej?
(1793-1806), kiedy to luteranie poczuli się bardziej u siebie i „wybudowali sobie?
dom w którym się modlą” (Ograszka?, 1801 r.). W ostatnim roku niepodległości?
(1792) parafia liczyła, łącznie z dziećmi, 550 katolików i 98 luteranów przy?
ciągłym braku Żydów.10?
W 1792 r. ks. Gwelski sprawił piękną, okrągłą pieczęć parafialną?
(suchą), której słabo widoczny odcisk widnieje na papierach wizytacyjnych?
z roku 1792 i 1793. Jej średnica wynosi 47 mm. W centrum ma krzyż z wize¬?
runkiem Ukrzyżowanego, a wokół mocno zatarty napis, dający się odczytać?
jako: SIG ... ECC ... SUMIN (SIGILLUM ECCLESIAE SUMIN?), czyli?
pieczęć kościoła sumińskiego.?
W 1790 r. miała miejsce misja Bernardynów ze Skępego, krótko?
wspomniana przez proboszcza. Ale w sprawozdaniu z 1801 r. ks. Gwelski pisze?
więcej: „W tym kościele jest Relikwia Krzyża S Drzewa z autentykiem od?
misji”.11 W następnych wizytacjach nie ma o niej wzmianki. Być może padła?
ofiarą prusaków. O wrogiej wobec Kościoła i polskości polityce pruskiej piszę?
pod koniec rozdziału drugiego, gdzie zamieszczam też przykład patriotycznego?
stanowiska parafian i naszego pasterza. Zmarł on w listopadzie 1806 r., w wieku?
ok. 72 lat, a wszelki ruchomy majątek parafii i jej opiekuna sprzedali na publicz¬?
nej licytacji lub rozgrabili prusacy, włącznie z wyżej opisaną pieczęcią. Takie?
zbójeckie postępowanie prusaków wobec naszej parafii tłumaczyłby jeden fakt.?
Otóż w 1794 r. lokalne władze Bożogrobców w Rypinie, obawiając się grabieży?
pruskich, sprzedały jakoby 4 włóki sumińskiej ziemi za 4000 złp. Pieniądze?
ulokowały w żydowskim banku w Wyszogrodzie, a po interwencji okupanta?
10?Na podstawie akt wizytacji parafii sumińskiej w ADP z lat: 1774, 1775, 1777,?
1781, 1782, 1785, 1787,1793,1801.?
11?ADP, Wizytacje, nr 381, k. 336v-337.?
152?
przeniosły je do Banku Polskiego, który wypłacał regularne odsetki.12 Transak¬?
cja nie dotyczyła jednak całości ziemi (4 włók) lecz chyba tylko jednej skoro?
parafia, po okupacji pruskiej, posiadała cały czas 3 włóki ziemi. Być może, że?
pieniądze z transakcji Zakon zdołał wycofać, a okupanci w rewanżu ograbili?
w pośpiechu parafię i uszli przed wkraczającymi wojskami Napoleona.?
Na tak zubożałą i popadającą w ruinę parafię nie garnęli się zbyt¬?
nio nowi kandydaci. Sytuacja gospodarcza ciągle się pogorszała na skutek?
ciężarów wojennych doby napoleońskiej i ponownego wkroczenia okupantów,?
tym razem ze wschodu. Tak więc w latach 1806-1818, widzimy w Suminie?
aż dziewięciu pasterzy, którzy po odbyciu tutaj „pokuty” uciekali na lepsze?
placówki. Księża ci to: Mikołaj Jankowski (1806-1807), Innocenty?
Sagolla (1807), Wincenty Jasiński (1807-1809), Emanuel Szwaracki?
(1809-1811), Józef Kacperski (1811), Tomasz Stawicki (1811-1812),?
Adrian Owgowski (1812-1815), Tomasz Kochowicz (1815) i Walerian Za¬?
lewski (1816-1818). Zakon Bożogrobców chylił się już wtedy ku upadkowi?
i ostatecznie został rozwiązany w 1818 r.?
Parafia nasza przeszła bezpośrednio pod władzę Diecezji Płockiej, która?
przesunęła aktualnego „komendarza” kikolskiego Kazimierza Brudzińskiego?
(ok. 1768 - 1848) do Sumina. Była to dla niego degradacja. Opuszczał?
bowiem jedną z bogatszych parafii, a przychodził do jednej z najbiedniejszych.?
Zasłynął on jeszcze w Kikole z wyjątkowo niechlujnego pisma w dokumen¬?
tacji parafialnej. Po kolejnym napomnieniu dziekańskim, okazało się, że?
komendarz zna piękną kaligrafię i umie ją stosować, niestety na krótko.?
Doszedł jeszcze jakiś zatarg z właścicielem dóbr Kikoła i okolicy, Franciszkiem?
Ksawerym Zboińskim, który skłonił diecezję do przesunięcia księdza do?
mniej eksponowanego Sumina. Aby zakończyć ten negatywny wątek, należy?
jeszcze wspomnieć, że nowy „komendarz” (tytuł świadczy o tymczasowości?
pozycji) przez cały, trzydziestoletni okres sprawowania obowiązków w Sumi¬?
nie, pisał bardzo niestarannie. Gorzej, prowadził księgi metrykalne w sposób?
zupełnie niefrasobliwy, wielu nie wpisując w ogóle, w tym m.in. przyszłych?
księży karmelitów jak ks. Brokarda (Piotra Kilanowskiego ok. 1837 - 1865),?
czy też ks. Teofila Piotrkiewicza (ok. 1828 - 1913). Próżno też szukać stosow¬?
nego zapisu w księdze urodzeń przyszłych gospodarzy jak Feliks Inczewski?
(ok. 1833-1919), Józef Insadowski (ok. 1830 - 1910) i bardzo wielu innych.?
Parafianie czasami oficjalnie skarżyli się, że ... „ks. Brudziński zaniedbał?
wpisania do ksiąg”... jak w wypadku Apolonii Maćkiewiczówny, urodzonej?
w 1830 r. i nie wpisanej do księgi urodzeń.13?
12?Ptaszyński P., Zakon Bożogrobców na ziemi dobrzyńskiej.?
Rypin - Warszawa 1999, s. 81.?
13?ADW, Sumin, księga urodzeń, 1858, nr 33 z 23 X.?
153?
Ks. Brudziński nie był na pewno przodującym urzędnikiem, ale za to?
dobrze gospodarzył. Zastawszy parafię bez inwentarza żywego i martwego,?
wydzierżawił całą ziemię (3 włóki) użytkownikowi majątku sumińskiego za?
skromną opłatę (50 zł w 1837 r., 80 talarów, czyli 12 rubli w 1845 r.), za co był?
zresztą krytykowany przez swych następców.?
Zabrał się natomiast energicznie za remont mocno już wtedy?
zrujnowanego kościoła i budynków parafialnych. Kościół był ostatnio re¬?
perowany po zniszczeniach „potopu'5 w latach dwudziestych i trzydziestych?
XVIII w. Ale mury, szczególnie od strony północnej i wschodniej były już?
popękane w 1775 r. Jak wiemy, kościół był budowany w wielkim pośpiechu?
i prawdopodobnie w 1325 r. zabrakło już materiału na wieżę. Nie została ona?
nigdy dobudowana, co zdaje się sugerować raport ks. Gwelskiego z 1785 r.,14?
a także wcześniejszy, wielokrotnie wspominany, ks. Pieczyńskiego z 1775 r.:?
„[kościół] budowany w kwadrat na kształt kamienicy. Dach wszędzie równy”.?
Istniejące opracowania historii kościoła piszą, że po 1818 r. popadł on?
w taką ruinę, że został częściowo rozebrany.15 To ostatnie nie jest prawdą.?
Ksiądz Brudziński, rasowy gospodarz, zaczął remont od założenia nowych?
dachów na wszystkich budowlach, włącznie z kościołem, które na własny?
koszt kazał pokryć „kleńcem” (rodzaj drewnianych gontów) w 1819 r. Na resztę?
prac ogłosił nowocześnie rodzaj przetargu publicznego, którego kosztorys?
zanotowano na 2500 złp., a w innym wypadku na ponad 3 tyś. złp.?
Od 1821 r. istniał w parafii tzw. dozór kościelny, czyli komitet społeczny?
składający się na ogół z wójta (którym był zazwyczaj właściciel majątku)?
plebana i przedstawiciela parafian. Nasz dozór składał się z pisarza majątku?
Dobrowolskiego, ks. komendarza i dwóch, nieznanych z nazwiska przed¬?
stawicieli parafian. W 1825 r. w skład dozoru wchodził pisarz dworski?
Romantowski, ks. Brudziński oraz Jan Strzałkowski, gospodarz jankow-?
ski, zostawiając swe własnoręczne podpisy. Dozór ten miał istotny wpływ?
na prawidłowość w prowadzeniu gospodarki parafii, także w prowadzeniu?
remontu.?
W 1825 r. roboty renowacyjne zostały zatwierdzone przez „Wysoką?
Komisję” i rozpoczęte, a ich zakończenie nastąpiło w 1827 r. Zrezygnowano?
z kosztownego projektu dostawiania skarp mających podpierać spękane mury?
od wschodu i północy. Widocznie wystarczyło właściwe przemurowanie?
14?... „Kościół dachówką pokryty. Żadnych kopoł ani wierzow nie ma”.?
ADP, Wizytacje, nr 381, k. 304.?
15?Por.: Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 11, z. 9, Warszawa 1969, s. 59, Zabytki?
Architektury i Budownictwa w Polsce, t. 46 (woj. Włocławskie), Warszawa 1993,?
s. 50, Krajewski M., Mietz A., Zabytki ziemi dobrzyńskiej.?
Przewodnik bibliograficzny. Włocławek 1996, s. 70.?
154?
zagrożonych odcinków ścian. W tym samym czasie, nasz nieoceniony?
komendarz, wystawił własnym sumptem nową plebanię i wyremontował?
budynki gospodarcze, oraz organistówkę. Po samowolnym rozebraniu przez?
żołnierzy rosyjskich szopy, na opał, uzupełnił stratę, stawiając nową w 1833r.?
Zgodnie z zaleceniami władz wojewódzkich założył sad z ok. trzydziestoma?
drzewami owocowymi i szkółkę oraz las „topoliny” liczący początkowo 500?
drzewek, potem, w 1829 r. trzysta, z odpowiednią szkółką.?
Wizytacje lat 1820 - 1845 chwalą gospodarską postawę księdza?
Brudzińskiego, jego ... „obyczajność, która daje przykład innym”, oraz?
dobre stosunki z dworem. Nie notowano też wykroczeń i wynaturzeń?
w parafii. Dziekan lipnowski, Walenty Zawadzki urzędujący z reguły w swym?
dość dochodowym probostwie czernikowskim, nie zwracał uwagi na kulfony,?
w przedkładanych mu co roku księgach metrykalnych. Upomniał tylko?
komendarza, by ten stosował bardziej nowoczesne określenia stanu lub statusu?
parafian. Ich liczba bowiem zwiększyła się z 655 w 1822 r. do 816 w 1827,?
wobec raczej stałej liczby luteranów, 120 - 130 osób. W wyniku straszliwej?
„morbus cholleram” - epidemii cholery lat 1831 - 1832, zmniejszyła się li¬?
czba katolików. W 1834 r. było ich 668. a w dziesięć lat później 795. Liczba?
luteranów ciągle nieznacznie rosła (migracje) i wynosiła w 1834 r 135 osób.?
a w 1844 150 osób.?
Wizytacje podkreślają ogólną biedę w parafii, która nie przyciągała tutaj?
Żydów. W parafii działało „Bractwo miłosierdzia”, oparte na dobrowolnych?
składkach jego członków, powołane, zdaje się, jeszcze w końcu XVIII w.,?
w czasach biskupa Michała Poniatowskiego. Nie przejawiało ono chyba?
wielkiej aktywności, skoro wizytacje wspominają go tylko raz, w 1819 r.16?
Po śmierci ks. Brudzińskiego w 1848 r. funkcje pasterskie pełnił?
w zastępstwie proboszcz lipnowski, ks. Antoni Woliński w 1. 1848 - 1851.?
Po nim funkcję tę sprawował ks. Ferdynand Fiszer 1851 - 1856, zasłużony?
archiwista diecezjalny, a dalej ks. Karol Tański 1856 - 1863. Po jego śmierci?
w Suminie dn. 3 III 1863 r., przyszedł na cztery miesiące ks. Adam Gutkow¬?
ski, a po nim dwaj księża: P. Przasnyski i Franciszek Chrapkiewicz, który był?
komendarzem i tylko on udzielał sakramentów. Ks. Przasnyski używał tytułu?
administratora i tylko on podpisywał dokumenty. Był to czas bardzo gorący?
politycznie, okres powstania styczniowego. Ta dwuwładza w parafii wynikała?
zapewne z chęci kurii utrzymania w ryzach bardzo patriotycznego ks. Chrapkie-?
wicza, który w końcu został przez Rosjan aresztowany 19 XII 1863 r. i wywie¬?
ziony do Rosji. Od tego czasu ks. Przasnyski pełnił obie funkcje komendarza?
i administratora. Po nim przyszedł na jeden rok ks. Norbert Sobczyński w latach?
• 6 Oparte na wizytacjach dziekańskich z lat 1819-1845, ADP, Wizytacje,?
n-ry: 408, 387, 385, 379, 419, 383, 419a, Sumin.?
155?
1866-1867, a potem na lat dziesięć ks. Antoni Kołakowski zawiadujący parafią?
w latach 1867-1877. Są to czasy klęski powstania styczniowego i represji,?
w wyniku których m.in. wprowadzono j. rosyjski jako obowiązkowy we wszyst¬?
kich urzędach od 1868 r. Parafia musiała go stosować, bowiem od czasów?
Księstwa Warszawskiego proboszcz sprawował też funkcję urzędnika stanu?
cywilnego. Po odejściu ks. Kołakowskiego w 1877 r. administrował parafią?
krótko ks. Łukasz Lisicki w I. 1877 - 1878, a po nim, zastępczo, ks. Andrzej?
Płoski, dziekan lipnowski. W latach 1878-1882 mieliśmy ideowego adminis¬?
tratora ks. Stanisława Bosackiego, który za swą patriotyczną postawę (m.in.?
kazania nawołujące do utrzymania polskości w rodzinach) został w 1882r.?
„zesłany” aż w Puszczę Kurpiowską do Myszyńca na podrzędną funkcję?
wikarego. Starał się on i tam łączyć pracę religijną z postawą patriotyczną.17?
W latach następnych mamy krótkotrwałe administrowanie ks. Michała?
Czaplickiego w latach 1882 - 1883, inicjatora przebudowy kościoła, oraz?
ks. Bolesława Dąbrowskiego w 1884 r. Ks. Romuald Kierzkowski zabawił?
u nas dłużej, bo od 1884 r. po 1891 r., kiedy to odszedł na parafię kikolską. Na?
jego miejsce otrzymaliśmy ks. Bernarda Tańskiego, administrującego w latach?
1891 - 1895, który do pisania dokumentów używał ks. wikarego Józefa?
Linkiewicza. Sam, będąc chory (?) ledwie podpisywał dokumenty charakte¬?
rystycznym, wyblakłym pismem drżącej ręki.?
Obaj księża zapoczątkowali i przeprowadzili główne prace remon¬?
towe w ponownie zrujnowanym kościele. W 1896 r. parafię objął na cztery lata?
ks. Karol Swierkocki, na którego spadł trud dokończenia przebudowy. Stan?
bowiem kościoła, od czasu ostatniej reperacji z lat 1825-1827 uległ pod ko¬?
niec wieku znacznemu pogorszeniu, o czym mówi notatka dziennikarza?
towarzyszącego wizytującemu Sumin biskupowi 23 VI 1888 r. ... „[Kościół]?
jest murowany, ale w bardzo biednym stanie, mury porysowane grożą zawale¬?
niem, dach dziurawy, obok drewniana dzwonnica, cała chwiejąca i tylko?
patrzeć jak runie. Ostatni na miejscu zarządzający parafią Sumin proboszcz?
śp. ks. Czaplicki, na nowy, murowany kościół wyrobił u władzy rządowej, plan,?
który niestety, z jego śmiercią, dla braku dobrych chęci, zamożnych nawet ale?
opieszałych parafian sumińskich do skutku doprowadzonym nie został.”18?
Krytyka opieszałości parafian wydaje się tu przesadzona. Po prostu?
po śmierci ks. Czaplickiego zabrakło organizatora działań, którym mógł być?
tylko administrator parafii. Dziennikarz napisał potem niedokładnie jakoby?
ks. Czaplicki uzyskał zezwolenie władz na budowę nowego kościoła.?
17?APP, Kancelaria Gubernatora Płockiego 1866-1914, syg. 1156 oraz syg. 1290?
poszyt zatytułowany „Niepravilnyje diejstwa”... (bezprawne działania)?
ks. Stanisława Bosackiego, z 1889 r.?
18?Przegląd Katolicki, 1888, nr 44, s. 696.?
156?
W owych czasach prześladowania polskości i katolicyzmu przez Rosjan było?
to niemożliwe. Zgoda władz dotyczyła tylko generalnego remontu, a ten był?
uwarunkowany pozostawieniem starych murów na wysokość jednego sążnia?
(1,73 m) od ziemi.19 Zgoda owa miała też zapewne limitowaną w czasie?
ważność.?
Starania o uzyskanie nowego pozwolenia ponowił ks. wikariusz Józef?
Linkiewicz już w 1890 r. Przy całkowitym poparciu nowego administratora?
ks. Bernarda Tańskiego udało się w 1894 r. zorganizować społeczny komitet?
budowlany, który na początek zdołał zebrać 850 rubli i uzyskał ponownie?
zezwolenie władz na remont generalny kościoła. Na jednym z nielicznych,?
zachowanych dokumentów z tamtego okresu, znajdujemy osobiste podpisy?
członków komitetu odbudowy w języku rosyjskim lub polskim: Piotr Jabłoński,?
lvan Pietrkiewicz, Anton Pietrkiewicz (oboje Zalesie), Franciszek Bejger,?
Martin Lewandowskij. Stanisław Kotarskij, Jan Majewski, Antoni Mackiewicz.?
Na innym protokole z tamtego okresu (bez daty) znajdujemy podpisy w/w oraz?
rodzaj kontrasygnaty sołtysów Sumina Stanisława Borzęckiego i Jankowa?
Franciszka Insadowskiego oboje krzyżykami, oraz własnoręczne, Wojciecha?
Inczewskiego - Trzebiegoszcz i Franc Kiełkowskij - sołtysa Konotopia.?
Do prac przystąpiono w 1895 r. zrywając dach i rozbierając spękane?
mury tylko do nakazanej przez władze wysokości jednego sążnia od ziemi.?
W odbudowie użyto wtórnie materiału rozbiórkowego, oraz 23 tyś. nowych?
cegieł, oliarowanych przez dwór sumiński. Nad kruchtą, od strony zachodniej,?
dobudowano wreszcie wieżę, pokryto jej dach blachą cynkową i zakończono?
kulą z metalowym krzyżem. Pracochłonne prace wykończeniowe przeciągnęły?
się jeszcze na rok następny, gdy proboszczem został nowy ksiądz Karol?
Swierkocki. W tym czasie parafianie korzystali częściowo z usług sąsiednich?
parafii kikolskiej i lipnowskiej.?
Z dokumentów finansowych zachowały się tylko fragmenty, z których?
jeden, wyglądający na brudnopis, zawiera szacunkowy koszt przebudowy na?
2555 rubli. Suma ta wydaje się niewiarygodnie niska wobec ogromu prac.?
Pieniądze na odbudowę były sukcesywnie zbierane wśród parafian poprzez?
opodatkowanie gospodarstw i dobrowolne dary. Pieniędzy ciągle brakowało.?
Dopiero w 1900 r. sprawiono nowy ołtarz i ambonę w 1907 r. istniejące do?
dzisiaj. W tej wielkiej akcji wzięło udział wiele osób ochotniczo ofiarowując?
pieniądze lub własną pracę. Duży wkład finansowy wniósł ks. Teofil?
Piotrkiewicz, karmelita z Trutowa, któremu zapewne awansem przydała?
tytuł proboszcza i dziesięć lat wieku wdzięczna za pomoc rodzina, fundująca?
tablicę w kruchcie i imponujący nagrobek na cmentarzu. Ukoronowaniem?
przebudowy była wizytacja biskupa Jerzego E. Szembeka i ponowna?
19 Ojciec.?
157?
konsekracja (wyświęcenie) kościoła pod tytułem Znalezienia i Podwyższenia?
Krzyża Świętego i wezwaniem św. Mikołaja 27 X 1901 r.20?
Aby zakończyć ważniejsze sprawy dziewiętnastowieczne należy?
jeszcze krótko omówić kwestię gruntów kościelnych. W obszarze trzech?
włók, były one dzierżawione za niewygórowaną opłatą 50 rubli w latach dwu¬?
dziestych, a w dwadzieścia lat potem 72 rubli, często zaległą. Dzierżawca nie?
tylko nie płacił na czas ale starał się uszczuplić własność kościelną. W 1852 r.?
Stanisław Zieliński zabrał część ziemi organisty i oddał dopiero po interwencji?
naczelnika powiatu lipnowskiego, który w tym celu musiał użyć wojska! 21?
Na mocy dekretów 1864 i 1865 r. ziemia kościelna przeszła na skarb państwa,?
a odkupił ją, właśnie, właściciel Sumina, Zieliński.22 Proboszczowi po¬?
zostawiono sześciomorgową plebanką i wyznaczono „pensję”, która wynosiła?
300 rubli rocznie. O utracone 8 włók (łanów) w Konotopiu starał się usilnie?
ks. Brudziński, ale z powodu braku funduszy na proces, toczony podobno?
w rejencji kwidzyńskiej od 1803 r., zaniechał akcji jeszcze w 1838 r. Cały ten?
proces, wszczęty zapewne przez centralę Bożogrobców, nie miał wielkiego?
sensu. Po „potopie”, praktyka prawna Rzeczypospolitej uznawała zasiedzenie?
po upływie pięćdziesięciu lat. Wobec tego, ziemia konotopska była już utra¬?
cona prawnie w XVIII w.?
Mimo wybudowania faktycznie nowego kościoła, plebanii i budynków?
towarzyszących rotacja pasterzy naszej placówki była bardzo duża i wyglądała?
następująco: ks. Feliks Kosko 1900 - 1902, ks. Piotr Kalinowski 1902 - 1904,?
ks. Henryk Kuskowski 1904 - 1905, ks. Lucjan Lewandowski 1905 - 1909,?
ks. Antoni Wdowiński 1909 - 1910, ks. dr Leofil Kowalski 1910, ks. Bolesław?
Kakowski 1910 - 1913, ks. Edmund Walter 1913 - 1915 i wreszcie świeżo?
uwolniony z obozu niemieckiego, ks. Stefan Bernatowicz 1915 - 1917.?
Dziekan lipnowski, Walenty Załucki w swej wizytacji 1913 r.?
zaskoczony, pisze: ... „Kościół brudny, zakrystia i aparaty opuszczone ...?
20?AD W, Akta parafii Sumin, syg. 1, k. 119, 124 - 127, 131 - 136, 139 - 143, 148,?
syg. 2, brak paginacji, protokół z 12/24 XI 1899 r.?
21?Tamże, syg. 2, brak pagin, wizytacja dziekańska z 2 VI 1853 r. podpisana przez?
członków dozoru kościelnego ks.Ferdynanda Fiszera, oraz krzyżykami przez Fran¬?
ciszka Celmera i Józefa Falkowskiego z Jankowa, Kazimierza Marcinkowskiego?
z Trzebiegoszcza, kontrasygnowana przez dziekana lipnowskiego, Milewskiego.?
22?Tamże, list administratora parafii Sumińskiej ks. Antoniego Wdowińskiego do?
Konsystorza Generalnego w Płocku z czerwca 1909 r. Podobnie postąpiono z 121?
morgami ziemi kościelnej w Kikole, którą zabrano na skarb państwa, pozostawiając?
6 m plebanki w Korzyczewie. ADW, Akta parafii Kikół, syg. 2, k. 96. Ojciec twierdził,?
że plebankę kikolską stanowiła ziemia od figurki z pogranicza Konotopie-Kikół?
do kościoła pomiędzy drogą Konotopie-Kikół i szosą lipnowską.?
158?
cmentarz pełen chwastów, ks. proboszcz Kakowski narzeka na opieszałość?
parafian...” Następna wizytacja z 29 VIII 1915 z ulgą notuje, że „wojna nie?
musknęła kościoła”, a poprzednie niedomagania usunięto. Ks. dziekan Załucki?
chwali bardzo ks. Stefana Bernatowicza za jego gospodarność i postawę?
religijną, w czasie wizytacji 2 VI 1916 r. W dwa lata potem zaznacza, że?
w Suminie otwarto wreszcie szkołę publiczną. Prywatną bowiem założono?
kilka lat wcześniej.?
W 1921 r. mamy bardzo krótki, pisany w wyraźnym pośpiechu?
raport ks. dziekana A. Sawickiego, że w Suminie dzieje się dobrze pod rządami?
ks. proboszcza Wincentego Wojnowskiego, 1917-1923. A przecież to wtedy,?
w czasie inwazji bolszewickiej 1920 r. zaginęły księgi parafialne z lat?
1898-1920, potrzebne nowym najeźdźcom do ustalenia kontyngentu?
poborowego.?
W niecały rok potem, 24 V 1922 r. parafię wizytował ks. biskup?
płocki Antoni Julian Nowowiejski wpisując po łacinie (!) pochwały dla pracy?
duchowej proboszcza i podkreślając braki materialne (plebania i organistówka?
w ruinie).?
W podobnym tonie przeprowadzona została wizytacja biskupa?
włocławskiego Karola Mieczysława (w 1925 r. parafia przeszła z diecezji?
płockiej do kujawsko - kaliskiej) w dniach 18 -191X 1930 r. Oceniła pozytyw¬?
nie prace ks. proboszcza Józefa Markowskiego, 1924 - 1927 oraz aktualnego,?
Franciszka Pluty, 1927 - 1933.?
W tym czasie założono Koło Stowarzyszenia Młodzieży Katolickiej,?
a w 1936 r. Koło Akcji Katolickiej Mężów. O obydwu inicjatywach społeczno-?
religijnych i pracach ks. Franciszka Pluty i później Wojciecha Krupopa.?
1933-1939, oraz ogólnym poziomie moralnym parafii pisał z uznaniem ks. Piotr?
Zwierz, dziekan lipnowski w kolejnych wizytacjach 1933, 1936 i 1937 roku.2'?
Zadziwiające, że wizytacje nie notują konfliktu pomiędzy bar¬?
dzo wymagającym i zapewne mało elastycznym ks. Plutą a parafianami.?
W zachowanych szczątkach dokumentacji parafialnej jest list proboszcza do?
kurii z 12 III 1932 r., w którym żali się on, m.in. na samowolę pochówkową Jana?
Inczewskiego i Józefa Marcinkowskiego, gospodarzy i działaczy społecznych?
z Trzebiegoszcza. Oskarża też gospodarza jankowskiego, Kazimierza Olszew¬?
skiego o czynną napaść (podarcie sukni) i obelgi. Olszewski akurat przybył?
z ciałem zmarłej matki. Leokadii Olszewskiej, aby dokonać pochówku.24?
Ojciec wspominał Plutę, jako powszechnie nielubianego księdza.?
Pamiętał też niesłychane wydarzenie w społeczności wiejskiej ... „matka?
Olszewskich |tj. Leokadia Olszewska] na łożu śmierci odrzuciła księdza?
23?ADW, Akta parafii Sumin, syg. 3, brak paginacji.?
24?Tamże, syg. 2, brak paginacji.?
159?
i spowiedź”.?
Zatarg ten, o którym głucho w wizytacjach, skłonił zapewne kurię?
do przeniesienia konfliktowego księdza do parafii ostrowickiej.?
Jeszcze w latach dwudziestych mieszkańcy południowowschodniej?
części Trzebiegoszcza zapragnęli odłączenia ich od parafii sumińskiej?
i włączenia do o wiele bliższej parafii lipnowskiej. Zachowała się ich „pokorna?
prośba’' do biskupa z 1930 r. podpisana przez 23 gospodarzy, oraz ponowne?
supliki z 1932 i 1939 r. Jest też krótki list ks. dziekana lipnowskiego J. Ry-?
glewicza z 5 IV 1939 r. do biskupa wyjaśniający sytuację. Dziekan pisze, że?
Trzebiegoszcz liczy 40 gospodarstw, z czego 26 chce odłączenia od Sumina?
i przyłączenia do Lipna, ze względu na odległość i stan dróg, o wiele lepszy?
w kierunku Lipna aniżeli Sumina.25 Sprawa ta uległa zawieszeniu z powodu?
wybuchu wojny w 1939 r.?
Wojna i okupacja niemiecka odcisnęły się tragicznie na parafianach?
i kościele. Ks. proboszcz Wojciech Krupop został aresztowany i osadzony?
w niemieckim obozie koncentracyjnym, który cudem przeżył, ale zabrakło mu?
już sił, by powrócić do kraju.?
Parafią opiekowali się proboszczowie kikolscy, z których najdłużej?
czynił to ks. Ladeusz Szmidt, ofiarny kapłan, oraz aktywny członek Armii?
Krajowej, gdzie pełnił funkcję zastępcy kapelana Obwodu Lipnowskiego?
AK. Niemcy zagrabili też dwa największe dzwony Sierakowskich z 1728 r.,?
zniszczyli organy i część innych sprzętów kościelnych.?
Po ich wypędzeniu, nowi okupanci, stosując selektywny terror?
wobec Narodu, nie tykali początkowo zwykłych księży, może poza próbami?
werbowania niektórych, jako tajnych współpracowników. Szeroka akcja?
antykościelna zaczęła się na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych,?
której szczytowym „osiągnięciem” było uwięzienie, tortury i proces bisk¬?
upa Czesława Kaczmarka oraz pozbawienie wolności („internowanie”) Pry¬?
masa Tysiąclecia, ks. biskupa Stefana Wyszyńskiego. Nie ominęła ona też?
naszych księży sumińskich: Telesfor Perehuda, 1945 - 1946, Wojciech Wolski,?
1946 - 1949, Feliks Grzelka, 1949 - 1956. Jako uczeń szkoły podstawowej?
słyszałem od wielu osób o szykanach i utrudnieniach stosowanych przez władze,?
szczególnie wobec tego ostatniego księdza, w połowie lat pięćdziesiątych.?
Przeszedł on potem na probostwo kikolskie, a w Suminie zainstalowano?
młodego i bardzo energicznego księdza, w latach 1956 - 1957, Józefa Lisew¬?
skiego. Przyciągnął on swą osobowością i zapewne aparycją rzesze młodych,?
ale był krytykowany przez starszych np. za wyprawy kajakowe po J. Sumińskim?
ze swą gospodynią w strojach plażowych. Ale najbardziej kochanym pasterzem?
był chyba ks. Juliusz Kłoniecki, ur. ok. 1923 r., opiekujący się nami w latach?
25 Tamże, k. 61-66.?
160?
1957-1960. Był bardzo wymagający, ale jednocześnie wyrozumiały dla ludz¬?
kich słabości. W trakcie lekcji religii w szkole jankowskiej, gdy opowiadał?
0?wojnie 1939 r., w klasie ucichło ,jak makiem zasiał”. Miał doskonały talent?
pedagogiczny. Jego wykład o ośmiu (?) dowodach na istnienie Boga doskonale?
zapamiętałem i w trzy lata później przytoczyłem jako jedyny w X klasie liceal¬?
nej, wbrew tezom dyrektora - komunisty.?
Po wojnie, w wyniku ucieczki bezwzględnej większości ludności?
niemieckiej z naszych okolic, pozostał nieczynny i pusty, wzniesiony w 1930r.?
murowany dom modlitwy ewangelików w Makowiskach. Po długich zabie¬?
gach parafian, uzyskano wreszcie zgodę władz na adaptowanie budowli jako?
kościoła filialnego, dzierżawionego przez parafię sumińską.26?
Cmentarz?
Zapewne od chwili wzniesienia murowanego kościoła w Suminie,?
wzorem innych parafii, został założony przy nim cmentarz przykościelny.?
Ważniejszych, znaczniejszych i bogatszych grzebano w kościele. Groby te,?
zostały gruntownie splądrowane przez Szwedów \a/ okresie „potopu” połowy?
XVII w.?
Nie wiele wiadomo o pochówkach pierwszej połowy XVIII w., gdyż?
tak w Suminie (1743-1745), jak i w Kikole (księga zmarłych zaczyna się?
od 1739 r.) prawie ich nie notowano w księgach metrykalnych. Ludzie żyli?
1?umierali i byli zapewne grzebani, jak przed wiekami na cmentarzu?
przykościelnym lub w kościele. O miejscu pochówku decydowała rodzina,?
w porozumieniu z proboszczem lub też sam zainteresowany, przed swą?
śmiercią. Tak było w przypadku Szymona Kilanowskiego, pierwszego sołtysa?
Trzebiegoszcza, zm. w sierpniu 1755 r., który jeszcze za życia wybrał?
i opłacił grobowiec w kościele kikolskim, co skrupulatnie zanotowano?
w księdze zmarłych parafii sumińskiej. Proboszcz kikolski. Tomasz Kisielew¬?
ski zdecydował o pochowaniu w kościele chłopa pańszczyźnianego z Jankowa,?
Tomasza Mackiewicza zm. w 1741 r., z uwagi na jego wielkie zasługi dla?
parafii. Szlachta posesjonaci chowali się w miejscowym kościele, lub rzadziej,?
w skępskim kościele Bernardynów, czy też Karmelitów w Oborach. Zdarzyły?
się jednak wyjątki. Uboższa brać szlachecka chowana była na cmentarzu,?
a czasami, sumiński chłop pańszczyźniany zdobył się na opłacenie pochówku?
w kościele. Tak było z dzieckiem Szwedziaków w 1759 r., czy Łukaszem?
Strzałką lat 78. czy też dzieckiem Klugiewiczów w 1776 r. Duża część?
rodzin królewszczyzny jak Mackiewiczowie, Celmerowie, Piotrkiewiczowie,?
Palczewscy, Inczewscy, Butrukowie, Jurczakowie wzorem szlachty, chowała?
się w kościele. W ich ślady szli wolni osadnicy z Sumińskich Rumunków?
26 Rocznik Diecezjalny. Włocławek 2000, s. 193-194.?
161?
(Colonia Suminensi) jak Węglewscy i Kołodziejowie, oraz rzemieślnicy, jak?
tkacz (brak nazwiska) z Zalesia, czy szewc sumiński Fijewski, obaj pochowani?
w kościele w 1777 r.?
Pochówki kościelne miały miejsce zapewne w pobliżu głównych?
ścian, na terenie całego kościoła. Księża zaznaczali je w następujący sposób:?
„in Crypta”, „in sepulchrum”, czy też „sepulture”, co oznacza bliżej nieokreśloną?
kryptę, lub grobowiec. Były one najczęstszymi miejscami pochówków?
w kościele. Ale grzebano też „naprzeciw ołtarza”, czy też „w pobliżu”?
baptysterium, ambony, pod chórem, „circa valvas Ecclesiae” - przy?
drzwiach dwuskrzydłowych itd. Wydaje się, że określenie „crypta”?
i „sepulchrum” oznaczało jedno i to samo miejsce, które na podstawie?
niejasnego zapisu z 1757 r. możemy umiejscowić w okolicach ołtarza?
(„subaltar”).?
Cmentarz przykościelny znajdował się wokół kościoła. Początkowo?
grzebano tylko od strony wschodniej. Od końca lat sześćdziesiątych, aż po?
późne siedemdziesiąte, głównie od strony północnej. Od jesieni 1779 r. po?
1781 r. chowano prawie wyłącznie od strony zachodniej, po której pogrze¬?
bano wielu „naprzeciw głównych drzwi kościelnych” w latach wcześniejszych,?
1755 - 1759. W całym okresie lat 1754 - 1781 (tylko z tamtego czasu zachowały?
się wpisy do księgi zgonów) grzebano też incydentalnie w południowej części?
cmentarza. Od 1756 r. jesteśmy pewni, że cmentarz był uporządkowany, jeśli?
chodzi o kwatery. Zapiska z tego roku wymienia bowiem miejsce pochówku:?
„septem lineam” - siódmy rząd.?
Od czasów ks. proboszcza Kazimierza Pieczyńskiego, 1762 - 1779,?
prawdziwego odnowiciela parafii, mamy ogrodzony cmentarz z bramą i furtka¬?
mi (zabezpieczenie przed bydłem), na którym żadnego ... „handlu ani taszów?
[stoisko przekupniów] nie masz”. Na cmentarzu znajdowała się jakaś figura,?
a w jego narożniku, w pobliżu kruchty, stała drewniana dzwonnica (tam, gdzie?
dzisiaj), dźwigająca dzwony Sierakowskich z 1728 r. Przy niej istniała niew¬?
ielka, drewniana „kośnica” (kostnica), jako rodzaj dzisiejszej kaplicy przed-?
pogrzebowej, która obecnie mieści się w betonowej dzwonnicy.?
Obok wielu cnót ks. Kazimierza Pieczyńskiego trzeba wymienić?
wyrozumiałość. W 1777 r. pochował on w północnej części cmentarza?
Szymona Węglewskiego, zmarłego w wieku 72 lat, karczmarza mniejszej kar¬?
czmy nadwodnej (?), mimo, że ten ... „non pridem confessum”, nigdy się nie?
spowiadał.?
Niektórzy z parafian osiągnęli rekordowo wysoki wiek w chwili?
śmierci. Do najdłużej żyjących należy zaliczyć Pawła, szewca sumińskiego,?
zm. w 1768 r. w wieku 96 lat, Agnieszkę Politkę (Polit), zm. w wieku 86 lat?
w 1775 r., Wojciecha Kołkowskiego, zm. w wieku 98 lat, w 1772 r., Agnieszkę?
Frąckowską, zm. w wieku 86 lat, w 1775 r. - wszyscy z Sumina. W Jankowie,?
najdłużej żyjącym okazał się Chryzostom Mackiewicz, zm. w wieku 96 lat,?
162?
w 1773 r. Wyżej wymienieni należeli naprawdę do wyjątków. W owych czasach?
śmiertelność była wysoka i dotyczyła przede wszystkim niemowląt, z których?
tylko co piąte osiągało wiek dojrzały.?
Niekiedy notowano przyczyny zgonu, które określano raczej po?
objawach. Najczęściej znajdujemy określenia typu: padaczka, krostki.?
dezynteria lub też „senex morbus”, choroba starości. Czasami tylko zdarzały?
się nadzwyczajne przyczyny śmierci jak np. pogrzeb schwytanego w Jankowie?
skazańca w 1757 r., czy też topielca z Zalesia ... „submersus in aąuari Lacu?
Jankowiensi” w 1767 r.?
Bardzo rzadko spotykamy w zapiskach sumę opłaty za pogrzeb, która?
wtedy wynosiła kilka groszy, rzadziej jednego tynfa. Zdaje się, że w większości?
wypadków chowano „pro Dei gratiam”, za Bóg zapłać.?
Wspomnieć jeszcze należy, że w pierwszej połowie XVIII w. tylko?
szlachta była notowana z nazwiska. Chłopów i rzemieślników wpisywano?
najczęściej używając tylko imienia lub podając tylko zawód.27?
Pochówki wewnątrz kościoła zakończyły się w zasadzie wraz z upad¬?
kiem pierwszej Rzeczypospolitej i wprowadzeniem przez zaborcę nowych?
przepisów prawa.?
Nie mamy prawie żadnych dokumentów pogrzebowych z okresu?
1782-1818. Sumińska księga zgonów poczyna się na dobre od 1819 r. i niestety,?
nie jest już tak bogata w szczegóły jak ta z wieku poprzedniego. Z okreso¬?
wych wizytacji dziekańskich i diecezjalnych wiemy tylko, że ciągle istniał?
czynny cmentarz przykościelny. W latach 1831-1832, w okresie epidemii?
cholery, władze zakazały używania cmentarza, ze względu na bliskość siedzib?
ludzkich i samego kościoła. Zmarłych na tę straszną chorobę grzebano?
w dołach śmierci w Jankowie, początkowo we wsi, a potem w lesie, przy?
drodze brzezińskiej. Wydaje się, że i Sumin miał taki dół grzebalny, czyli?
cmentarz choleryczny, zazwyczaj oznaczony karawakiem (krzyż o podwójnym?
ramieniu). Nie udało mi się jednak dotąd ustalić, czy i w którym miejscu taki?
krzyż tam istniał.?
Aby zapobiec rozprzestrzenianiu zarazy, władze nakazały pochówek?
w ciągu najdalej jednej doby od śmierci. Jednak ani administracyjny nakaz,?
ani też groźba zarażenia się nie zdołały złamać tysiącletniego zwyczaju Pustej?
Nocy, tak jak do końca XX w. nie zdołał go wykorzenić Kościół. Księgi?
zgonów z tamtego okresu wskazują 1 - 3 doby opóźnienia między zgonem?
a pogrzebem, spowodowane kontynuowaniem tej jeszcze przedchrześcijańskiej?
tradycji, wyrażającej cześć, żałobę i szacunek dla zmarłych.?
Wobec rosnącej liczby ludności, a więc i pochówków, lokalizacja?
27 Na podstawie ksiąg zgonów parafii Sumin i Kikół w Archiwum Diecezjalnym we?
Włocławku i fWcta-Państwowego,?
163?
cmentarza wokół kościoła i w pobliżu dużej wsi Sumin leżącej nad poto¬?
kiem. zaraz na zachód od kościoła, stwarzała duże zagrożenie zdrowotne. Na?
przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych naczelnik powiatu trzykrotnie?
(raz w 1858 r. i dwukrotnie w 1861 r.) zwracał się do parafii, aby ta przygotowała?
plan nowego cmentarza, z dala od siedzib ludzkich wydając jednocześnie zakaz?
pochówków przy kościele. W odpowiedzi parafia skarżyła się, że właściciel?
dóbr Sumin odrzucił prośbę parafian o lokalizację cmentarza w pobliżu?
kościoła 28 i wyznaczył miejsce „odległe o ponad 3 tyś. kroków od wsi”.?
Była to jawna złośliwość i zapewne próba rewanżu Zielińskiego za przegraną?
w 1853 r. sprawę o ziemię organisty. W kilkanaście lat potem, na skutek?
„ukazu” cesarskiego, nowy cmentarz o wielkości 1 ha został ostatecznie?
założony na gruncie pańskim, przy drodze wolskiej, ok. 600 m na północ od?
kościoła.?
Wizytacje parafii z pierwszych trzech dziesiątków lat XX w. opisują?
nowy cmentarz jako uporządkowany teren, ze stojącym pośrodku krzyżem,?
biegnącą w głąb aleją i obsadzony drzewami. Od strony drogi posiadał?
murowany parkan z bramą i furtką żelazną. Pozostałe trzy boki miały ogrodze¬?
nie z desek, które później zastąpiono parkanem z luźno ułożonych kamieni?
polnych. Istniał on jeszcze w tej formie pod koniec lat pięćdziesiątych.?
Stary cmentarz przykościelny ogrodzono od drogi murowanym par¬?
kanem z furtką żelazną, prawdopodobnie jeszcze w ramach generalnej?
przebudowy kościoła w końcu XIX w. Inne strony pozostawały bez ogrodzenia.?
„Protokół tradycyjny” (zdawczo-odbiorczy) z 4 V 1927 r. opisując?
kościół stwierdza, że „dzwonnica znajduje się na prawo od drzwi głównych?
w rogu cmentarza okalającego kościół. Cmentarz kościelny na 15 łokci?
[ok. 8,64 m] wystaje naokoło kościoła”.29 Wynika z tego, że obszar cmentarza?
przykościelnego był tylko nieznacznie większy, aniżeli teren zamknięty stalo¬?
wym, powojennym parkanem, który istnieje do dzisiaj.?
W południowo-zachodnim narożniku cmentarza stała zawsze?
drewniana dzwonnica, przedostatnio drewniana, kwadratowa o konstruk¬?
cji słupowo ramowej, obita deskami pionowymi z parzystymi prześwitami?
(okienka) w górnej części każdej ze ścian dla lepszego rozchodzenia się dźwięku?
dzwonu. Przetrwała od końca XIX w. do 1989 r., kiedy to zastąpiona została?
obecną, żelbetowo-kamienną, mieszczącą dodatkowo kaplicę przedpogrzebową.?
We wschodniej części cmentarza, przy samym murze kościoła zachował?
się jedyny nagrobek (kamienny) wystawiony Feliksowi Zielińskiemu,?
28?ADW, Akta parafii Sumin, syg. 1, k. 95v, 96, 96 v, 97 v. Według Ojca,?
parafianie prosili o lokalizację nowego cmentarza na Pólku, na południe od kościoła,?
„ale dziedzic się nie zgodził”.?
29?Tamże, syg. 2, bez paginacji.?
164?
zm. w 1857 r., „dziedzicowi” Sumina.30?
Na nowym cmentarzu, do zabytkowych nagrobków należałoby?
zaliczyć wszystkie przedwojenne i starsze. Znajdują się one w bezwzględnej?
większości, w części południowej, w pobliżu głównej alei: Władysław?
Strzałkowski 1860 - 1923 [pomyłka w dacie urodzenia, winien być rok?
1863], gospodarz jankowski nr 14; Wojciech Celmer (1855-1921), gospodarz?
jankowski nr 4; Juzef Insadoski przeżył lat 80, zm. 1910, prawd, gospodarz?
trzebiegoski; Aleksandra z Modrzejewskich Inczewska, ur. 1888, zm. 1920,?
Trzebiegoszcz; ks. prob. Teofil Piotrkiewicz, ż. 95 1., zm. 1913, pomyłka?
w wieku, winno być 85 1., s. Józefa Piotrkiewicza i Salomei z Inczewskich,?
gospodarzy Rumunków Jankowskich nr S9, karmelita z Trutowa, nagrobek?
wystawiony przez wdzięcznego bratanka (Franciszka Piotrkiewicza) za?
pomoc w zakupie Gęsiczyzny - Trzebiegoszcz, nr 15; Cecylia (ok. 1902-1925)?
i Władysław (ok. 1906-1925) Pietrkiewicz, dzieci Franciszka Piotrkiewi¬?
cza z Gęsiczyzny, Trzebiegoszcz nr 15; Kazimierz Kotarski, ż. 33, zm. 1933,?
m. Marianny z łnsadowskich (ok. 1908 - 1994), gospodarz jankowski,?
nr 28; Franciszka Piotrkiewiczowa z Wasilewskich (1841 - 1928), żona?
Józefa Piotrkiewicza, gosp. jank., nr 3; Feliksa Kotarska z Piotrkiewiczów?
(1876 - 1930), c. Józefa i Franciszki z Wasilewskich, ż. Teofila Kotarskiego,?
gosp. jank., nr 29; Józef Piotrkiewicz (1841 - 1915), m. Franciszki z Wasilew¬?
skich, gosp. jank., nr 3; Jan Mackiewicz, ż. 58, zm. 191?, gosp. trzeb., nr 2,?
Cegielnia; Kazimierz Jordan ż. 19, zm. 1912, Aleksander Jordan ż. 66, zm.?
1925, suminianie; Ignacy Cieszyński, ż. 70, zm. 1911, gosp. jank., nr 25,?
prawdopodobny szef ekipy komasacyjnej w Jankowie 1867 - 1868, m. Ce¬?
cylii Celmerówny, a później Julianny Celmerówny; Cecylia Marcinkowska,?
ur. 1879, zm. 1930, prawd. ż. Józefa Marcinkowskiego, ur. 1874, gosp. trzeb.,?
nr 16, działacza społecz.; Czesław Mackiewicz, ż. 18, został zamordowany?
1923 r., s. Antoniego Józefa Mackiewicza i Marianny z Mackiewiczów, gosp.?
jank., nr 12; Katarzyna Pniewska ur. 1860, zm. 1936, matka powojennego?
organisty sumińskiego, Pniewskiego; Marianna Inczewska, ż. 57, zm. 1918?
Trzeb.; Józef Zieleniewski, ż. 27, zm. 1908, nauczyciel jankowski.?
Po stronie północnej mamy: Walentyna z Sawickich Falkowska, ż. 60,?
zm. 1927, ż. Stanisława Waleriana Falkowskiego, ur. 1879, gosp. jank. nr 15,?
zaginionego w drodze do USA; oraz pomnik dziewięciu rozstrzelanych przez?
Niemców 24 IX 1939 r. w Lipnie gospodarzy sumińskich, jarczechowskich?
30 Podaję za ks. S. Bernatowiczem (s. 15). Obecnie napis jest zupełnie zarośnięty?
mchem i nieczytelny. Sumariusz podaje pod rokiem 1857 zgon Stanisława?
Zielińskiego. P. Gałkowski, wśród Zielińskich tamtych lat wymienia dwóch?
Stanisławów, ale żadnego Feliksa. Sprawa wymaga dalszych badań, a przede wszyst¬?
kim pracy konserwatora na nagrobku.?
165?
i konotopskich z zamieszczonymi nazwiskami. Pomnik wystawiono już po?
wojnie, w trzydziestolecie zbrodni, nie nosi więc on ściśle cech zabytku.?
Na terenie parafii mamy kilka krzyży przydrożnych i kapliczek,?
o których pięknie pisze współautor albumu Tatry:31?
Małe przydrożne kapliczki?
ludu wiejskiego dary?
gdzieś przytulone do miedzy?
wielkie pomniki wiary?
Z drewna z polnych kamieni?
stworzyły je chętne ręce?
z serc swoich gorących?
Bogu naszemu w podzięce?
W Suminie, na Pólku, w odległości ok. 300 m na południe od?
kościoła, przy drodze jankowskiej znajduje się murowana kapliczka Królowej?
Różańca Świętego. W przyłączonych do parafii po wojnie Kiełpinach istnieje?
kapliczka „Matki Bożej Niepokalanej”, (nazwę podaję za Rocznikiem?
Diecezjalnym, 2000, s. 193). W Suminie, ok. 900 m na południe od szkoły, przy?
drodze prowadzącej do lasu stoi stalowy obecnie krzyż przydrożny, a dalej,?
zaraz za torem kolejowym, w rozwidleniu drogi do Brzeźna jest wzniesiony?
następny. Kto wie, czy któryś z nich, nie był dawniej karawakiem, oznaczającym?
cmentarz choleryczny.?
Jankowo posiada murowaną kapliczkę w centrum dawnej wsi, po?
wschodniej stronie drogi lipnowskiej, z napisem: Trójco Przenajświętsza Zmiłuj?
się nad Nami. Wewnątrz niej, za oszklonymi trzema żaluzjami jest figura Trójcy?
Świętej wyrzeźbiona w drewnie (lipowym?) przez „starego Nadrowskiego”,32?
tj. przez Marcina Nadrowskiego (ok. 1818-1888), gosp. jank. nr 8?
Nadroszczyzna, okazjonalnego grajka w sąsiedniej karczmie. Z rzeźbą tą?
związana jest legenda, że rzeźbiarz „nie mógł umrzeć” (skonać). Męczył się?
bardzo umierając. Staropolskim obyczajem wyrywano mu nawet gwałtownie?
poduszkę spod głowy, by ulżyć cierpieniom, ale na próżno. Dopiero gdy?
leżącą w domu, prawie już odnowioną przez chorego rzeźbę umieszczono?
z powrotem na drewnianym słupie - postumencie, jej twórca spokojnie skonał.?
Na początku okupacji niemieckiej figurę zdjął z postumentu i ukrył w swym?
mieszkaniu wnuk twórcy, Adam Nadrowski i z narażeniem życia przechował ją?
do końca wojny. Wiosną 1945 r., z inicjatywy i przy wydatnej pomocy materialnej?
Zygmunta Piotrkiewicza z Nadroszczyzny (cegła, opłacenie murarza) i innych?
31?Tatry, Paweł Murzyn, wiersze Edward Władysiuk, Kraków 2001, s. 18.?
32?Relacja przedwojenna Aleksandra Piotrkiewicza dla Ojca.?
166?
jankowian (Ojciec kopał dół fundamentowy) zbudowano obecną kapliczkę.?
Przez długi czas, tradycyjnie, w dalszym ciągu nazywano ją „figurą”.?
W połowie lat pięćdziesiątych chodziłem na śpiewy majowe „do figury” mimo,?
że od dziesięciu lat istniała już murowana kapliczka.?
W Jankowie istniejądwakrzyżecholeryczne. Jeden, zklasycznąpodwójną?
poprzeczką, w północnej części dawnej wsi w południowo wschodnim narożniku?
drogi głównej i drogi jezioro-las, z datą 1975. Drugi, nie mający poprzecz¬?
ki podwójnej stoi przy drodze brzezińskiej i przecinającym ją w tym miejscu?
okresowym strumyku płynącym z Białych Błot do Wilczej Strugi. Oby¬?
dwa krzyże są karawakami, postawionymi na cmentarzach cholerycznych?
1831-1832 r. Przed wojną, w rozwidleniu drogi sumińskiej i jarczechowskiej?
stała, w otoczeniu dwu kasztanowców, figura Matki Boskiej na identycznym?
postumencie jak w centrum wsi. Została ona zniszczona przez Niemców?
w 1939 r. Po wojnie nie odnowiono jej, jak nie odbudowano zniszczonego?
przez okupantów kopca Kościuszki przy drodze lipnowskiej , naprzeciw kuźni.?
W Trzebiegoszczu istnieją dwie murowane kapliczki. Pierwsza, stoi?
w rozwidleniu drogi głównej i odgałęzieniu drogi złotopolskiej, ok. 150 m?
przed przejazdem kolejowym. Następna, w odległości ok. 1 km od pierwszej,?
przy tej samej drodze lipnowskiej, pięknie wymurowana nosi napis: O Mario?
Matko Boska Módl się za Nami rok 1945.?
Pierwsza kapliczka trzebiegoska oraz sumińska mają, wg. Ojca,?
metrykę przedwojenną. Ta ostatnia może być wyrazem wdzięczności suminian?
za dobrze przeprowadzoną „ugodę” w 1929 r. przez ówczesnego „dziedzica”?
- właściciela majątku Sumińskiego, Bolesława Prądzyńskiego (1873-1933).?
Wtedy bowiem, w drodze porozumienia, przeniesiono leżącą dotąd nad?
potokiem wieś na nadziały rolne Pólka i innych części wsi.?
Trzebiegoszcz posiada jeden krzyż przy drodze lipnowskiej, stojący?
w pobliżu Błot, upamiętniający, zdaje się, śmierć młodziutkiego (19 łat)?
Władysława Piotrkiewicza, s. Franciszka z Gęsiczyzny, zabitego w pijanej bójce?
przez gospodarza jankowskiego W.W. w 1925 r. Ojciec twierdził, że zabójstwo?
„wziął na siebie ich parobek Strzałkowski i odsiedział w Płocku pięć lat, bo po?
pijanemu, za umówioną kwotę pięć tyś. zł gratyfikacji”. W tamtych czasach?
alkohol byl okolicznością łagodzącą wymiar kary. Obecnie mamy odwrotnie.?
Zabytki?
Z wielowiekowej, burzliwej przeszłości zachowało się do naszych?
czasów trochę starszych i nowszych zabytków materialnych oraz nazw tere¬?
nowych (toponimów), o których już pisałem. Do najstarszych, materialnych,?
należy bez wątpienia nadjeziorne grodzisko, którego funkcję obronną przejął,?
zbudowany ok. 1325 r. kościół. Jego ceglane mury stanowiły wtedy niepalną,?
a więc niezniszczalną twierdzę wobec hord pruskich czy litewskich. O jego?
wybitnie obronnym charakterze świadczą pierwotne schody w grubości muru?
167?
zachodniego, prowadzące na wyższą kondygnację, którą miała być wieża. Tej?
ostatniej już wtedy nie wzniesiono z powodu braku materiału, albo po prostu na?
skutek trwającego najazdu . Jest to jeden z pierwszych murowanych kościołów?
na Ziemi Dobrzyńskiej. Jego oryginalne mury zachowały się do wysokości?
ok. jednego sążnia (1,73 m) od ziemi, oraz nieco późniejszy portal późnogotycki?
w zakrystii, a także kamienna misa na wodę święconą umieszczona oryginalnie?
w kruchcie, którą w czasie przebudowy końca XIX w. usunięto i wmurowano?
w południowo-zachodni narożnik wieży. Jest to jednolity blok granitowy,?
tworzący rodzaj nieregularnego sześcianu ukształtowany dłutem kamieniarza.?
Ma on wymiary: dług. ok 80 cm, szer. ok 40 cm, wys. wsch. ok. 45 cm, zach.?
ok. 40 cm. Położony on jest jako kamień węgielny (narożny) na fundamen¬?
cie. który w tym miejscu jest przysypany ziemią prawdopodobnie na wysokość?
10-12 cm, które należy doliczyć odpowiednio do wysokości naziemnych?
bloku. W jego zachodniej części jest wykuta misa na wodę święconą, mająca?
nieregularny kształt owalu o wymiarach: szer. ok 31 cm, wys. ok. 34 cm, głęb.?
ok 19 cm.?
Podobnie cegły, szczególnie z dolnych partii budowli mają wielką?
wartość zabytkową. Największe z nich mają wymiary 29 cm x 13,5 cm x?
9cm i jest ich zdecydowana mniejszość. Nieco więcej znajduje się tam cegieł?
o rozmiarach: 28 - 28,5 cm x 12,5 - 13 cm x 8 - 8,5 cm. Cegły zaokrąglone?
ozdobnie, kończące fundament i zaczynające ścianę (ang. „bullnose”) mają?
wymiary ok. 19-21 cm x 12 cm x 8 cm.33 Podobne wymiary mają najstarsze?
cegły w kościele lipnowskim, których widoczne, rowkowane lico wskazuje, że?
mogły pochodzić z cegielni jankowskich. Niestety, lica cegieł sumińskich nie?
udało mi się zobaczyć.?
Sprawa cegieł w obu świątyniach, jak też cegielni jankowskich (zob.?
rozdz. pierwszy), zagadkowych głazów narzutowych (kultowe?) zepchniętych?
na krawędź pagórka kościelnego, z których jeden posłużył zapewne?
w średniowieczu na wykucie w nim misy na wodę święconą do kruchty,?
a także cmentarza przykościelnego i ewentualnie wewnątrz kościoła winna być?
wdzięcznym tematem badań ośrodków naukowych pobliskiego Torunia.?
Kościół posiada na swym wyposażeniu szereg zabytków ruchomych,?
z których najważniejsze to: srebrny pacyfikał gotycko-renesansowy z drugiej?
połowy XVI w. z plakietkami ewangelistów na ramionach oraz grawerowanym?
herbem Junosza z literami ID (Jadwiga Dębska?, c. Bartłomieja Dębskiego,?
posiadającego w Suminie 6 łanów (włók) w 1564 r.), dwa krucyfiksy baro¬?
kowe z XVII w., monstrancja rokokowa z 1758 r. z inicjałem IRPG oraz?
podwójnym krzyżem Bożogrobców w zwieńczeniu, kielich srebrny z 1789 r.,?
fundowany oryginalnie do kaplicy dworskiej w Kikole, ornat z końca XVIII w.?
33 Pomiary autora z pocz. kwietnia 2011 r.?
168?
Na pierwszy rzut oka widać, że stan obecny zabytków jest uboższy, aniżeli za?
czasów ks. Kazimierza Pieczyńskiego w 1775 r.34?
Do najstarszych zabytków Jankowa i Trzebiegoszcza zaliczamy?
toponimy czyli nazwy miejscowe jak uroczysko, bugaj, J. Święte, Sobiraj,?
Trzebiegoszcz wywodzące się jeszcze z czasów pogańskich. Natomiast?
najstarszymi zabytkami materialnymi są bezsprzecznie pozostałości trzech?
cegielni średniowiecznych, wtedy w Jankowie, a obecnie w Jankowie i Trze-?
biegoszczu, o czym piszę szerzej w rozdziale pierwszym.?
Zabytkoznawcy wymieniają w Jankowie kapliczkę murowaną?
oraz jedną zagrodę drewnianą z ok. połowy XIX w. należącą do Zygmunta?
Piotrkiewicza, zniszczoną w pożarze ok. 1994 r. Wspominają też o oborze?
z wozownią z ok. 1920 r. w północnym sąsiedztwie, Zygmunta Wasile¬?
wskiego. W Trzebiegoszczu, jako najstarszą strukturę drewnianą wymieniają?
dom Seweryna Pokłackiego z końca XVIII w.35 Należy dodać, że zabytków?
mamy tutaj znacznie więcej. Z czasów komasacji (1867-1868) pochodzi dom?
drewniany, zbudowany przez Franciszka Mackiewicza, Jankowszczyzna,?
nr 12, obecnie otynkowany. W okresie międzywojennym pobudowano?
w Jankowie trzy domy murowane: Wojciech Celmer, ok. 1920 r, a w latach?
trzydziestych Jan Wasilewski i Bolesław Piotrkiewicz, oraz pięknej roboty (tak?
cegła jak i murarka) oborę z cegły wypalonej na miejscu, w osadzie Józefa?
Korneckiego, w latach dwudziestych. Ich wzorem trzebiegoszczanin, Antoni?
Inczewski wzniósł wielki, murowany dom pod blachą w swej osadzie Bugaj?
n. J. Świętem i Sobirajem w Konotopiu, w połowie lat trzydziestych.?
Zabytkiem jest też gmach szkoły jankowskiej zbudowany w latach?
1928 - 30. Został on wkomponowany w większą strukturę na przełomie lat?
pięćdziesiątych i sześćdziesiątych i jest przez to mało czytelny. Stacja kolejowa?
„Konotopie”, zbudowana ok. 1936 r. liczy się także do budowli zabytkowych.?
Wszystkie te struktury istnieją do dzisiaj i są w pewnym sensie naszym?
wspólnym dorobkiem kulturalnym.?
34?Por,: Katalog zabytków sztuki w Polsce ... dz. cyt., s. 60; Corpus Inscriptionem?
Poloniae, t. 4, woj. włocławskie, z. 2, Ziemia Dobrzyńska, zebrali i opracowali ...?
Mietz A., Pakulski J., Włocławek-Toruń 1987, s. 227-228; Mietz A., Nowożytne?
zabytki epigrafiezne Kikoła i okolicy, Ziemia Dobrzyńska, r. 1, 1986, s. 26-27;?
Krajewski M., Mietz A., Zabytki ... dz. cyt., s. 170; Materiały do dziejów ziemi?
płockiej ... dz. cyt., s. 259, gdzie lista sprzętów kościelnych w 1775 r.?
35?Por.: Krajewski M., Mietz A., dz. cyt., s. 48 i 186; Zabytki Architektury?
i Budownictwa ... dz. cyt., s. 60 i 61.?
169?
?
Zamiast zakończenia?
Chciałbym tutaj podziękować mym czytelnikom obu płci za trud?
przeczytania tej książki.?
Jednocześnie jeszcze raz proszę o wybaczenie za błędy,?
uchybienia lub braki, które mam nadzieję, wkrótce uzupełnią moi?
następcy lub następczynie.?
Niech Najwyższy doda Wam sił i zapału w poszukiwaniu prawdy.?
Boże, mnie nędzney Creaturze Twoiey,?
Abym Ci oddał wieczną Cześć, przystoi.?
Iżem za Świętą iuż pomocą Twoią?
Przeszedł do końca z tą robotą moią?
Która u łudzi aby była wzięta,?
Niechay to sprawi Twoia Dobroć Święta.?
Amen.?
Paweł Kuszewicz, siedemnastowieczny tłumacz Jus?
Cułmense Emendatum czyli Rewizji nowomiejskiej prawa?
chełmińskiego z roku 1580.'?
1 Sondel J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków,?
Kraków 2009, s. 1005.?
171?
?
Wykaz źródeł i literatury?
Źródła r ę k o p i ś m i e n n e?
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie?
Metryka Koronna.?
Księgi ziemskie i grodzkie bobrownickie 1521-1796.?
Zbiór kartograficzny:?
Swinarski J., Plan graniczny Jankowo - Sumin - Konotopie z 1783 r.?
Swinarski J., Plan graniczny Jankowo - Kiełpiny (folwark Skomuch)?
z 1785 r.?
Swinarski J., Plan graniczny Brzeźno - Maliszewo z 1790 r.?
Karol de Perthees, Mappa szczegulna województwa płockiego i Ziemi?
Dobrzyńskiej. Warszawa 1784.?
Sosnowski J., Brouillon plan wsiów rządowych Jankowo i Trzebiegoszcz?
w Ekonomii Trąbin Województwie Płockiem ... z 1825 r.?
[Sosnowski J.], plan jw. o zredukowanych wymiarach bez nazwy, daty?
i autora.?
Bayer M., Plan wsiów rządowych Jankowo i Trzebiegoszcz w Eko Trąbin?
Woj. Płockiem Ob. Lipnowskim ... zredukował M. Bayer 1830.?
Karta topograficzna Królestwa Polskiego 1839 (1843), czyli mapa?
kwatermistrzostwa Wojska Polskiego.?
Archiwum Diecezjalne w Płocku?
Wizytacje parafii z lat 1609 - 1845.?
Archiwum Diecezjalne we Włocławku?
Parafia Sumin, akta metrykalne z lat 1743 - 1745, 1754 - 1799,?
1852-1888; akta parafialne z 1. 1822 - 1939.?
Parafia Kikół, akta parafialne z lat 1799 - 1922.?
Archiwum Państwowe w Płocku?
Kancelaria Gubernatora Płockiego 1866- 1914.?
Komisja Wojewódzka i Rząd Gubernialny Płocki 1816 - 1866.?
Płocki Rząd Gubernialny 1866 - 1914.?
Archiwum Państwowe w Toruniu oddział we Włocławku?
Parafia Sumin, akta metrykalne 1799 - 1897.?
Parafia Kikół, akta metrykalne 1706 - 1897.?
Akta notariuszy lipnowskich 1808 - 1939.?
Akta Wydziału Powiatowego (Starostwo) w Lipnie 1919-1939.?
Akta gmin ... Gromadzka Rada Narodowa w Jankowie?
1945 - 1947.?
173?
Powiatowe Biuro Geodezji i Użytków rolnych w Lipnie?
1945- 1962.?
Biblioteka Główna Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu?
Tabela nadawcza Jankowa (odpis z 1930 r.). Dział rękopisów.?
Janko wo?
Bejger E., Zapiski z napadu bandy w roku 1914 w domu Jankowo.?
Kronika Szkoły Podstawowej w Jankowie.?
Źródła druk o w ane?
Das Grosse Amterbuch des Deutschen Ordens. Wyd. Ziesmer W.,?
Gdańsk 1921, przedruk Wiesbaden 1968.?
Dokumenty do dziejów Kujaw i ziemi dobrzyńskiej XIV - XIX wiek.?
Wyd. Guldon Z., Kabaciński R., Kallas M., Wójcik J. Warszawa-Poznań 1974.?
Dokumenty kujawskie i mazowieckie przeważnie z XIII wieku [w:]?
Archiwum Komisji Historycznej AU, t. 4. Kraków 1888, Wydał Ulanowski B.?
Inwentarze lustracyjne królewszczyzn w ziemi dobrzyńskiej z lat?
1774 - 1777. Wyd. Górski Z. i MietzA. Rypin 1988.?
Kodeks dyplomatyczny Polski t. 2, cz. 2. Warszawa 1852.?
Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. Poznań 1879.?
Księga Metryki Koronnej podkanclerzego Andrzeja Oporowskiego?
1479 - 1483 w odpisie Antoniego Prohaski. IH PAN, Warszawa 2005.?
Lauda sejmików ziemi dobrzyńskiej. Wyd. Kluczycki F. Kraków 1887.?
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1564 - 1565, cz. 2.?
Wyd. Tomczak A. Bydgoszcz 1963.?
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1628 - 1632, cz. 3.?
Wyd. Guldon Z. Bydgoszcz 1967.?
Lustracje dóbr królewskich XVI - XVIII wieku, cz. 3. Wyd. Górski Z.,?
Pakulski J., Tomczak A. Toruń 1996.?
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1789 r., cz.3,?
województwa łęczyckie i brzesko - kujawskie. Wyd. Tomczak A. przy?
współpracy Kędzierskiej Z. Warszawa - Poznań - Toruń 1977.?
Materiały do dziejów ziemi płockiej, t. 10, Ziemia Dobrzyńska. Zebrał?
i do druku przygotował ks. Michał Marian Grzybowski. Płock 1999.?
Matricularum Regni Poloniae Summaria. Wyd. Wierzbowski T.?
i Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych. Warszawa 1905-1961.?
Regest diecezjów Franciszka Czaykowskiego, czyli właściciele?
ziemscy w Koronie 1783-1784. Do druku podał Górzyński S. Warszawa 2006.?
Źródła dziejowe. Polska XVI wieku, t. 12. Wyd. Pawiński A.?
Warszawa 1883.?
174?
Mapy?
Mapa topograficzna Wojska Polskiego, Sierpc, 1:100 000.?
Warszawa 1994.?
Mapa topograficzna Wojska Polskiego, Lipno, 1:100 000. Wyd.?
niemieckie ok. 1936.?
Mapa topograficzna Wojska Polskiego,Lipno - Kikół, 1:50 000.?
Warszawa 1959.?
Mapa topograficzna Kikół, 1:25 000. Zjednoczenie Przedsiębiorstw?
Geodezyjno - Kartograficznych „Geokart”. 1981.?
Plan Jankowa 1:5 000. Warszawa 1964.?
Plan Lrzebiegoszcza 1:5 000. Warszawa 1964.?
Mapy i n n e?
Gilly D., Kartę des Konigl. preuss. Herzogsthums Vor und?
Hinterpommern nach speciellen Vermesungen entvorfen von D. Gilly.?
Berlin 1789.?
Gilly D., Special Kartę von Sudpreussen. Berlin 1802-1803.?
Literatura?
Bejger M., Powstanie listopadowe i wojna polsko - rosyjska na Ziemi?
Dobrzyńskiej (1830 - 1831). Rocznik Dobrzyński, t. 3. Rypin 2010.?
Bruckner A., Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa?
1925.?
Baranowski B., Gospodarstwo chłopskie i folwarczne we wschodniej?
Wielkopolsce w XVIII wieku. Warszawa 1958.?
Bernatowicz S., [St. B.] Monografia kościoła i parafii w Suminie.?
Włocławek 1917.?
Bieniak J., Elita ziemi dobrzyńskiej w późnym średniowieczu i jej?
majątki [w:] Stolica i region. Włocławek i jego dzieje ... Materiały z sesji?
naukowej (9-10 maj 1994) pod redakcją Olgi Krut - Horonziak i Leszka Kajzera.?
Włocławek 1995.?
Bieniak J., Kształtowanie się terytorium Ziemi Dobrzyńskiej?
w średniowieczu. Zapiski Historyczne, t. 51, z. 3. 1986.?
Biskup M., Materiały do dziejów krzyżackiej okupacji ziemi?
dobrzyńskiej na przełomie XIV i XV wieku. Zapiski Historyczne, t. 25, z. 2,?
1960.?
175?
Błachowska M., Kuczkowska J., Kuczkowski K., Kikół i okolice na tle?
dziejów Ziemi Dobrzyńskiej. Rypin - Kikół 1998.?
Bogucki A., Kasztelania kikolska w XIII wieku. Ziemia Dobrzyńska,?
r. 1. 1988.?
Bogucki A., Uwagi o kasztelaniach wschodnio - kujawskich?
i dobrzyńskich (XI-XIV wiek), Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, t. 6, 1987.?
Borucki M., Ziemia kujawska pod względem historycznym,?
jeograficznym, archeologicznym i statystycznym opisana. Włocławek 1882.?
Cackowski S., Pruskie opinie o stanie Kujaw i ziemi dobrzyńskiej?
w końcu XVIII wieku [w:] Kujawy wschodnie i ziemia dobrzyńska w okresie?
przejścia pod zabór pruski w 1793 r. Włocławek 1995.?
Choiński A., Katalog jezior polskich. Poznań 2006.?
Chudziak W., Zasiedlenie strefy chełmińsko - dobrzyńskiej we?
wczesnym średniowieczu (VII-XI wiek). Toruń 1996.?
Corpus Inscriptionum Poloniae, t. 4, woj. włocławskie, z. 2, Ziemia?
Dobrzyńska. Zebrali i opracowali Mietz A., Pakulski J. Włocławek - Toruń 1987.?
Dorobek F., Epidemia cholery w Królestwie Polskim i guberni płockiej?
w 1848 r. Notatki Płockie, nr 1, 1979.?
Gałkowski P., Genealogia ziemiaństwa ziemi dobrzyńskiej XIX?
i XX wieku. Rypin 1997.?
Gawarecki W. H., Opis topograficzno-historyczny Ziemi Dobrzyńskiej.?
Płock 1825.?
Górski Z., Mietz A., Stosunki własnościowe w dobrach królewskich?
ziemi dobrzyńskiej w drugiej połowie XVI i początkach XVII wieku. Zapiski?
Kujawsko - Dobrzyńskie, t. 7, 1990.?
Góźdź Z., Lipno w XX wieku. Cz. 1, Drogi do niepodległości.?
Lipno 1996.?
Groniowski K., Przymusowe scalanie ziemi w Królestwie Polskim,?
Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, r. 9, nr 2, 1961.?
Grzybowski M. M., Materiały do dziejów szkolnictwa na Mazowszu.?
Wypisy z archiwów diecezjalnych XIX wieku. Warszawa - Łowicz 1995.?
Guldon Z., Dochody duchowieństwa w powiecie lipnowskim w końcu?
XVIII wieku. Zapiski Kujawsko - Dobrzyńskie, t. 9, 1995.?
Guldon Z., Mapy ziemi dobrzyńskiej w drugiej połowie XVI wieku [ w:]?
Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu, r. 73, z. 1, 1967.?
Guldon Z., W czasach szlacheckiej Rzeczypospolitej [w:] Z dziejów?
ziemi dobrzyńskiej XV-XX wiek. Warszawa - Poznań - Toruń 1987.?
Guldon Z., Powierski J., Podziały administracyjne Kujaw i ziemi?
dobrzyńskiej w XIII-XIV wieku. Warszawa - Poznań 1974.?
176?
Holsche A. C., Gegraphie und Statistik von West - Sud und?
Neu - Ostpreussen, t. 1-2. Berlin 1800-1804.?
Horonziak A., Kajzer L., Archeologiczna weryfikacja grodzisk?
i kopców podworskich na obszarze Kujaw brzeskich i ziemi dobrzyńskiej.?
Zapiski Kujawsko - Dobrzyńskie, t. 11, 1997.?
Jakubowski F., Wojna 1920 roku na Kujawach wschodnich i ziemi?
dobrzyńskiej. Włocławek 2003.?
Jażdżewski K., Cmentarzysko kultury łużyckiej i “baba” kamienna?
w Trzebiegoszczy w powiecie lipnoskim. Z Otchłani Wieków, t. 11, 1936.?
Kabaciński R., Wykaz wsi i łanów spustoszonych Ziemi Dobrzyńskiej?
z około 1673 r. Zapiski Kujawsko - Dobrzyńskie, t. 6, 1987.?
Kajzer L., Horonziak A., Budownictwo obronne ziemi dobrzyńskiej.?
Włocławek 1995.?
Kallas M., Kujawy i ziemia dobrzyńska pod władztwem pruskim?
(1793 - 1806/1807) [w:] Kujawy wschodnie i ziemia dobrzyńska w okresie?
przejścia pod zabór pruski w 1793 r. Włocławek 1995.?
Karaś M., O staropolskich imionach dwuczłonowych zachowanych?
w nazwach miejscowych. Onomastica, r. 2, z. 2, Wrocław 1956.?
Karwicka T., Kultura ludowa ziemi dobrzyńskiej.?
Warszawa-Poznań-Toruń 1979.?
Katalog inwentarzy dóbr ziemskich XVI-XVIII wieku sporządzony na?
podstawie ksiąg grodzkich i ziemskich. Opracowały pod redakcją Wandy?
Maciejewskiej Helena Karczowa, Wanda Maciejewska, Regina Piechota.?
Warszawa 1959.?
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 11, z. 9, Warszawa 1969.?
Kowalczyk E., Kształtowanie się granicy mazowieckiej między?
Drwęcą a Wkrą [w:] Pogranicze polsko - pruskie i krzyżackie. Redak.?
K. Grążawski. Cz. 1. Włocławek - Brodnica 2003.?
Kowalczyk E., Recenzja pracy W. Makarskiego, Pogranicze?
polsko - ruskie do połowy XIV wieku. Kwartalnik Historyczny, r. 105, 1998.?
Kowalczyk E., Z badań nad pograniczem mazowiecko - pruskim?
i krzyżackim. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, r. 45, nr 3-4, 1997.?
Kozierowski S., Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej?
wschodniej Wielkopolski, t. VI-VII. Poznań 1926-1928.?
Kozłowski R., Życie polityczne ziemi dobrzyńskiej w 1. 1945-1948, [w:]?
Studia z dziejów ziemi dobrzyńskiej XV-XX w., Warszawa-Poznań-Toruń 1987.?
Krajewski M., Dobrzyński słownik biograficzny. Ludzie europejskiego?
regionu. Włocławek 2002.?
Krajewski M., Kujawy wschodnie i ziemia dobrzyńska w latach?
okupacji hitlerowskiej (1939-1945). Włocławek 2002.?
177?
Krajewski M., Retrospektywa historiograficzna ziemi dobrzyńskiej.?
Dobrzyń n. Wisłą 2006.?
Krajewski M., Za wiarę i polskość. Duchowieństwo ziemi dobrzyńskiej?
w powstaniu styczniowym i walce o wolność narodu i Kościoła po jego?
upadku. Lipno 1992.?
Krajewski M., Ziemia dobrzyńska w cieniu czerwonej gwiazdy.?
Rok 1920. Rypin 2010.?
Krajewski M., Mietz A., Zabytki ziemi dobrzyńskiej. Przewodnik?
bibliograficzny. Włocławek 1996.?
Kujawski W.. Polityka pruska wobec kościoła katolickiego na ziemiach?
zabranych Polsce w końcu XVIII wieku [w:] Kujawy wschodnie i ziemia?
dobrzyńska w okresie przejścia pod zabór pruski w 1793 r. Włocławek 1995.?
Kwiatkowska E., Osadnictwo wiejskie ziemi dobrzyńskiej w świetle?
planów z XVIII i XIX wieku i jego przemiany pod wpływem uwłaszczenia?
i parcelacji. Toruń 1963.?
Leskiewiczowa J., Chłopi posiadacze i bezrolni [w:] Przemiany?
społeczne w Królestwie Polskim 1815 - 1864. Wyd. PAN, 1979.?
Lewandowski R., Epidemie cholery w powiecie lipnowskim. Biuletyn?
Przewodnicki ZW PTTK nr 3. Włocławek 1985.?
Lewandowski R., Martyrologia powiatu lipnowskiego w latach?
1939-1945. Lipno 1984.?
Lissowski Cz., Powstanie styczniowe w ziemi dobrzyńskiej. Płock 1938.?
Łaszewski R., Ziemia dobrzyńska od poł. XV w. do upadku?
Rzeczypospolitej ... [w:] Z dziejów ziemi dobrzyńskiej XV-XX w.,?
Warszawa-Poznań-Toruń 1987.?
Macieszyna M., Powstanie listopadowe w Płockiem. Płock 1921.?
Malec M., O imionach i nazwiskach w Polsce. Kraków 1996.?
Masłowski J., Kolonizacja wiejska na prawie niemieckim?
w województwach sieradzkim, łęczyckim, na Kujawach i w ziemi dobrzyńskiej.?
Rocznik Historyczny, r. 13, z. 2, Poznań 1937.?
Mietz A., Nowożytne zabytki epigraficzne Kikoła i okolicy. Ziemia?
Dobrzyńska, r. 1, 1986.?
Mrózek W., Wody płynące [w:] Województwo toruńskie ... Red.?
Galon R. Warszawa - Poznań - Toruń 1977.?
Nechay W., Utwory lodowcowe Ziemi Dobrzyńskiej. Sprawozdania?
Polskiego Instytutu Geologicznego, r. 4, z. 1-2, 1927 - 1928.?
Pakulski J., Kikół - w poszukiwaniu właściwego herbu. Rocznik?
Muzealny, t. 4, Włocławek 1991.?
Petrow A., Lud Ziemi Dobrzyńskiej, jego charakter, mowa, zwyczaje,?
obrzędy, pieśni, przysłowia, zagadki itp. Zbiór Wiadomości do Antropologii?
178?
Krajowej, t. 3, Kraków 1878.?
Powierski J., Stosunki polsko - pruskie do 1230 r. ze szczególnym?
uwzględnieniem roli Pomorza gdańskiego. Toruń 1968.?
Piotrkiewicz T., Świątynia lipnowska a średniowiecze cegielne?
Jankowa - Trzebiegoszcza w Ziemi Dobrzyńskiej. Dziennik Związkowy?
(Chicago), nr 49, 11-13 III 2011.?
Ptaszyński P., Zakon Bożogrobców na Ziemi Dobrzyńskiej.?
Rypin - Warszawa 1999.?
Rejmanowski T., Przyczynek do walki z cholerą na przykładzie jej?
epidemii w Osięcinach na Kujawach wschodnich. Archiwum Historii?
i Filozofii Medycyny, t. 64, 2001.?
Rymut K., Nazwy miejscowe Polski. Kraków 1996-2001.?
Słownik etymologiczno - motywacyjny staropolskich nazw osobowych.?
Red.: Cieślikowa A., Malec M., Rymut K. Kraków 2003.?
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich?
pod red. F. Sulimirskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego, t. 1-15.?
Warszawa 1880-1902.?
Słownik geograficzny państwa polskiego i ziem z Polską związanych.?
Warszawa 1927.?
Słupecki L. P., Słowiańskie posągi bóstw. Kwartalnik Historii Kultury?
Materialnej, t. 41, 1993.?
Sondel J., Słownik łacińsko - polski dla prawników i historyków.?
Kraków 2009.?
Specjalski R., Lipno i okolice. Materiały do monografii. Włocławek 2000.?
Specjalski R., Lipno i okolice. Materiały do monografii V.?
Lipno - Włocławek 2006.?
Stankiewicz Z., Reformy czynszowe dóbr skarbowych w Królestwie?
Polskim. Łódź 1968.?
Sytuacja społeczno - polityczna i gospodarcza obszaru okręgu?
korpusu VIII w Toruniu w latach 1933 - 1937. Wyd. Stawecki P. i Rezmer W.?
Toruń 1992.?
Szilling J., Ziemia dobrzyńska w latach okupacji hitlerowskiej?
(1939-1945) [w:] Studia z dziejów ziemi dobrzyńskiej XV-XX wieku.?
Warszawa - Poznań - Toruń 1987.?
Śreniowski S., Studia nad prawem i stosunkami agrarnymi Królestwa?
Polskiego. Warszawa 1963.?
Świecki T., Wybult F. Mazowsze płockie w czasie wojny światowej?
i powstania państwa polskiego. Toruń 1932/1933.?
Święch J., Architektura chłopska ziemii dobrzyńskiej od połowy?
XVIII wieku do lat czterdziestych XX wieku. Toruń 2002.?
179?
Taszycki W., Słownik staropolskich nazw osobowych. Warszawa 1965.?
Tatry, Paweł Murzyn, wiersze Edward Władysiuk. Kraków 2001.?
Tomczak A., Stan posiadania królewskiego w Wielkopolsce i na?
Kujawach w dobie lustracji (1564-1565) [w:] Studia Historico - Archivistica.?
Toruń 2002.?
Urzędnicy kujawscy i dobrzyńscy XVI-XVIII wieku.?
Oprać.: Mikulski K., Stanek W., Górski Z., Kabaciński R. Kórnik 1990.?
Waszkiewicz Z., Z dziejów ziemi dobrzyńskiej w latach?
1918-1939 [w:] Studia z dziejów ziemi dobrzyńskiej XV-XX wieku.?
Warszawa - Poznań - Toruń 1987.?
Wąsicki J., Ziemie polskie pod zaborem pruskim. Prusy?
nowowschodnie (Neuostpreussen) 1795 - 1806. Poznań 1963.?
Wąsicki J., Ziemie polskie pod zaborem pruskim. Prusy południowe.?
Wrocław 1957.?
Weinkauf M., Ceramika naczyniowa z wczesnośredniowiecznego?
grodziska i osady w Skępem [w:] Studia nad osadnictwem średniowiecznym?
ziemi chełmińskiej, t. 4, Toruń 2002.?
Woźniak A., Dom i zagroda we wsi mazowieckiej drugiej połowy XVIII?
wieku, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, nr 1, 1994.?
Wróbel A., O nazwach miejscowych nadwiślańskiej gminy Dobrzyń?
n. Wisłą, Z Dziejów Ziemi Dobrzyńskiej, t. 14, 2010.?
Wróbel A., Z dziedzictwa językowego Ziemi Dobrzyńskiej.?
O nazwach miejscowych okolic Kikoła, Z Dziejów Ziemi Dobrzyńskiej,?
t. 6, 2002.?
Zabytki Architektury i Budownictwa w Polsce, t. 46, woj. włocławskie.?
Warszawa 1993.?
Zalewski A., Kilka wiadomości z dziedziny starożytnictwa, Pamiętnik?
Fizjograficzny, t. 12, 1892.?
Zesłańcy powstania styczniowego z Królestwa Polskiego.?
Oprać. Strzyżewska Z. Warszawa 2001.?
Zielińscy G. J., Wiadomość historyczna o rodzie Swinków oraz rodowód?
pochodzącej od niej rodziny Zielińskich herbu Świnka. Toruń 1881.?
Ziółkowski B., Tajne nauczanie i konspiracyjna działalność?
kulturalna na Kujawach wschodnich i ziemi dobrzyńskiej (pow. lipnowski)?
w latach 1939 - 1945. Włocławek, WTN, 2006.?
180?
Periodyki r e g i o n a I n e?
Rocznik Diecezjalny (Włocławek).?
Rocznik Dobrzyński.?
Rocznik Muzealny (Włocławek).?
Zapiski Kujawsko - Dobrzyńskie.?
Z Dziejów Ziemi Dobrzyńskiej.?
Ziemia Dobrzyńska.?
Ważniejsze relacje?
Kazimierz Falkowski, Henryka Grudowska, Helena Inczewska,?
Józef Inczewski, Antoni Jabłoński. Salomea Kotarska, Kazimierz Kotarski,?
Lucjan Kotarski, Zbigniew Kruszyński, Aleksander Piotrkiewicz, Stanisław?
Piotrkiewicz, Wacław Piotrkiewicz, Zygmunt Piotrkiewicz, Jadwiga?
Piotrkiewiczowa, Bronisława Wysocka, Julianna Wysocka.?
Niektóre s k r ó ty?
ADP - Archiwum Diecezjalne w Płocku.?
ADW - Archiwum Diecezjalne we Włocławku.?
AGAD - Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie.?
APP - Archiwum Państwowe w Płocku.?
APW - Archiwum Państwowe w Toruniu Oddział we Włocławku.?
MRPS - Matricularum Regni Poloniae Summaria.?
Aneksy?
Niektóre doku m e n ty?
Opis granic Jankowa w 1371 r.?
Wizytacja kościoła sumińskiego w 1694 r.?
Sumin, księga małżeństw, zapisy z 1. 1771-1773.?
Sumin, księga zgonów, zapisy z 1. 1766-1767.?
Sumin, 22 XII 1805. Chrzest trzech Wiktorii na wiadomość o pobiciu?
zaborców pod Austerlitz 2 XII.?
Tabela nadawcza Jankowa z 1868/1869. Lista gospodarzy.?
181?
Podsumowanie zbórki na remont kościoła 1894 r. Podpisy członków?
dozoru kościelnego oraz czterech sołtysów Sumina, Jankowa, Trzebiegoszcza?
i Konotopia.?
Mapy?
1.?Jankowo i Trzebiegoszcz w średniowieczu (autor).?
2.?Jankowo i Trzebiegoszcz w połowie XVIII wieku (autor).?
3.?Jankowo i Trzebiegoszcz w latach 1760-1806 (autor).?
4.?Karol de Perthees, Mappa szczegulna województwa płockiego?
i Ziemi Dobrzyńskiej. Warszawa 1784.?
5.?Józef Swinarski. Plan graniczny Jankowa z Suminem i Konotopiem.?
Warszawa 1783.?
6.?Józef Swinarski, Plan graniczny Jankowa z 1783 r., powiększenie?
centrum planu (wieś Jankowo).?
7.?Dawid Gilly, Special Kartę von Sudpreussen. Berlin 1802-1803.?
8.?Józef Sosnowski, Brouillon plan wsiów rządowych Jankowo?
i Trzebiegoszcz... 1825.?
9.?Józef Sosnowski, Brouillon plan ... 1825 r., zabudowa wsi Jankowo?
w powiększeniu.?
10.?[Józef Sosnowski |, Plan Jankowo -Trzebiegoszcz 1825 zredukowany.?
11.?Mapa kwatermistrzostwa Wojska Polskiego 1839 (1843).?
12.?Tabela nadawcza Jankowa 1868/1869 (autor).?
13.?Mapa topograficzna Wojska Polskiego 1:100 000, wyd. niemieckie?
z ok. 1936 r. (powiększenie).?
14.?Mapa topograficzna Wojska Polskiego 1:50 000, 1959 (pomniejsze¬?
nie).?
15.?Mapa topograficzna 1:25 000, 1981 (pomniejszenie).?
F o t o g r a fi e?
Wszystkie fotografie kolorowe są wykonane przez autora. W nawiasach?
podano daty fotografowania.?
182?
Aneksy?
Niektóre dokumenty?
Opis granic Jankowa w 1371 r.?
DXXV.?
Kfjdyosliae, anno 1311 die%7 mentis Xovembrin.?
liimites vi!iae Jankmoo in terra Dobrzinensi etterritorio Lipnensi sitae descri-?
bnntnr (').?
In nomine domini, amen. Ad perpetuam rei memoriam. Nos Casimirus,?
Dei gracia Dux Dobrzinensis el Sletinensis Terrarum, ac Princeps el Do-?
minus Rugiarum (sic) praesentibus et futuris notitiam habituris significamus:?
Quamvis originale privilegium noslrum sub anno domini millesimo trecen-?
tesimo septuagesimo primo in Bydgoszcz, feria quinla posl diem bealae?
Catherinae virginis ob merita nobilis ac strenui inilitis nostri domini Stani-?
slai haeredis (sic) de Chrobersz nobis sincere dilecto (sic) super villam et?
haereditatem Jankowo in Terra Dobrinensi et districlu Lipnensi, vna cum?
omnibus altinenciis et perlinenciis, quibuscumque cognominibus et nomini-?
bus dicerentur, vna et cum lacu Konotop et alijs (2) secundum tenorem pri-?
vilegij originalis, absque tamen descripcione limitum in circumferencia con-?
(’) E libro Metrica Regni Jiteris TB. signato annorum 1620—1621, Nr. 165, p. 209,?
210 descriptum. Tabula liacc minus accurate descripta est, multa sunt, quae legentrm offen-?
dunt, adeo ut quacdam vix intelligi possint. Ex confirmatione Rcgis Sigismundi III, anno?
1621 data.?
(2) Aliquid omissum csse videtur.?
tiguitatumjne alique conlroversiae in posterum cvenirent autorirentur, postu-?
lationi Domini Slanislai de Chrobers annuentcs, granicies praefatasdepingere?
seu lioc modo describere fecimus: Primo, granicies praefati (sic) incipiun-?
tur a tribus concurrcntiuin haereditatum scopulis acialibus: Zlołopolie,?
Konotop, Jankowo, qui scopuli iacent in montc versus lacum Konotop plus?
vei minus duobus stadijs distant, vna et cum Ostrów loco (sic), qui adiungi-?
tur seu annexus bonis eisdem Jankowo, unaque cum lacu Sobieradz?
dieto et cum sylva seu borra ilidem nuncupata Sobieradz, antiquitus?
ad eadem bona Jankowo perlinente. Deinde ob eodem supradicto?
loco eadem (sic) monie supra lacus (sic) Konotop protendilur gra-?
183?
nicies parielalis et cum eisdem bonis Konolop indaginibus, sylyis el ru-?
belis ad scopulum acialem .Tarczcchowo, cum quibuscumc|uc [? quibus flui¬?
dem] bonis Janlcowo pariclcm babci, protcndcns ad locum Vroczyska Mia-?
hjsz dicla ad scopulos usque bonorum noslrorum Grabowo, tendunlque su¬?
per campum baercdilalis Sumino redo tramite ad aciales scopulos concur-?
renlium bacredilalum Sumino, Volia el Grabowo, qui scopulus Grabowo?
pro aciali scopulo lapidem magnum, in quo signum ad inslar Crucis orec-?
lum el excusum (sic), liabcalur (sic), iacelquc vcrsus viam ad Nowogrod?
lendenlem, quae via pro limile parietali censealur (sic): eadcmque via gra-?
nicics bonorum Grabowo sc prolendil ad scopulos aciales bonorum Os-?
sow/ca, Nowogrod el ibidem lerliae baercdilalis Grabowo scopulus acialis?
contiguitalum earundem silus circa locum cl rubum Sadilcicrz dictum. Dein-?
dc ab eisdem acialibus scopulis lenduntur limiles parietc ad aciales scopu¬?
los Nowogrod el Brzczno, ubi etiam Janlcowo cum bonis eisdem Brzczno?
parielem et acialilatem suam bąbel, ad locum quousque (?) relrorsum bo¬?
norum Grabowo el Sumino-, a supradicta \cro acialilale bonorum Brzczno?
paries bonorum Janlcowo incipilur (sic), lendilquc lorrenle seu fluviolo Micn?
diclo ad aciales scopulos bonorum Malischcioo el deserla Trzebicgoscz bo¬?
nis Janlcowo annexa super eodem fluvio Mien dieto; descendit aułem grarii-?
cies per viam, qua itur ad Toruń de bonisque Janlcowo ad oppidum noslrum?
Z,z/;?io;finilurauiem hic granicies nalurali mealugurgilisseulorrenliseflluenlis?
dc lacu Sobieraclz super campum Ziolopolskic, qui lorrens pro pariele ha-?
beatur, et prolendilur propelacus(sic) Sobicradz ad Janków perlinen (?) ad?
aciales scopulos bacredilalum Trzebicgoscz, Zlolopolie, Janków a quibus?
rursus delermmanlurcircumierenciales granicies, exquo loco incepli acialium?
scopulorum (?) Ztotopolie, Janków, Konolop 0, qui perpelue ab omnibus?
contiguitalibus suprascriptis serventur. In cuius rei leslimonium, sigillum?
noslrum ad praesens privilegium per Jacobum noslrum Cancellarium scri-?
bi (sic)el eidem domino Slanislao dari iussimu?,in fidem etrobur perpeluae?
firmilatis. Actum in Bydgoscz, feria quinla posl diem bealae Calherinae?
Yirginis sub anno domini inillesimo trecenlesimo sepluagesimo primo. Prae-?
sentibus: Boleslao Crusviciensi, et Andrea Dobrinensi, Nicolao Bydgo-?
sliensi, Castellanis; Petro de ... Vexillifero Dobrinensi, Cuncone de Uado-?
mino Marschalco Curiae noslrae et alijs mullis quain plurimis fide dignis.?
(2) Chroberz, villa provinciae Cracovicnsis, territ. Micchoviensis, regionis Szkalbimi-?
riensis, Janlcowo, Konolopie, Zlolopole, Jarczechotco, Sumin (duao villae hujus nominis), Woła?
(duae villae hujus nominisj, Nowogród, Ossów/ta (duo villae łi. n.), Sadykier:, Brzezno, Mali-?
szewo, Trzebiegoszcz, onines yillac budiu in provincia Ploccnsi, territ. et regione Lipncnsi si-?
tac; Grabowo deest in Indice locorum Regni Poloniac, Radomin villa prov. territ. et regionis?
Piocensis.?
184?
'' r / ,$/M/?<’&£i'jj'&/''W, ■ ,A?
'•r« mr.-Jr -mr .1 <-*?
n?
\ fc/fct ///f< '&' ’ -c'3" /' * ~v;, /C'Y /:, ■-<%*?
”■r*'v"" ^7' ^'" Q;,?
f 7 * * ■* *r?*?
j-'##1 * <£%.?12?
Vv/.t"'^ '""y ~'\%"/T ', *“'” p .?F?
to&»jrffc J'* K&łÓf *//-> /£•»- / >?<//„ ( (?%?
,?w/, .ęiZ, w';' ^p?*?
/,/’»/i!K^i/'^ /?/;a /( (r , * 'S,,'‘t>?t?
ł>. . '/x /, *•.?r?
tu. >7C V>» /?
<7//''-rrV?
/,?;«/*?
r/s-t?
,ujL. />*, 1 *'*z*h "1' •- ^ ‘ . ■ /, flt * ‘‘ X- /?
?“' • * 'f/f* >± *A'?
lC\^7Urj^n ^U'<IS<1 Uyr'11 Ł?
ćvV/,hc W */ / V-?^?
+ /V "" -?
/»>/-, 7, /jL* /,///>< /ŁćMtu-A^-ftjkp?
—\ / i '* ,u ".■■?
'&lJ&tr rń-f>*n*- tyM'//’ t#?
^Jt^hU?* * brC?jf/ty/fól l/Ć t ^ /ff(?
ito-d/rti,t+%// .yerjt '7*. ~i s/t>lf,it> %,K?
/-i?
y^/z 4 < ’^ ’/%* ' y' /? /.»/?, / -V w*'. C<< c /*.?
/ii?('w'?f.^*/.,. ' •' 1} •’'■ ■?
‘ /jh* rć f/tn i y ?////*- i Ć*f*. ć*. fi?t/tM'-‘ ■'?
Ai/ /// //// .*. ^ $t*f?
,;• -i f A i#a i/r?^‘J“‘ /“’ _'?
■ • i '■'?
, ' - . 7>/'?
* JUyi t ni J/riAr ’ «-jr?
//(/ /W / >'M W<A/r //.” / .'* * /h<tf‘UA /K' “ <?
fri't'b'0 Vtf*~ fv/•/» i*"//////• i/»'./.. ,■/£• vk- !^‘?
Wizytacja kościoła sumińskiego w 1694 r.?
185?
TrtTrumiufr?
y fiftnitii&ę ^/fn?
r y^AĄ/s/aU.Xi/.?
O MC*.?
Au-r/ijA et?
1 ffi* •'«/'* /o*?
'Mrifoiuu* °U?
1/104*?
ćfĄ A?
- •?ŁU?' —■?
«bep&o?
yj/wzXir^£ ' i?
^ ifu ritii . /cTi&i?
/ /u~/A?
f*ńVM?
'•1 T99t9t?
(U Aftl?
W///i?
vv u aa+t?
n/no?
<l">7n£ ftł£*jn?
n JQ/vn mJi?
Vt/M0?
Vt911//&0?
Smniii, księga małżeństw z lal 1771-1773.?
186?
Su min, księga zgonów z lat 1766-1767.?
/ir?
w /• ^ '/i •?
<X^/j'KeS/fat^£!Zy^pu%.r'Sy Ar y£.c?
C/^ /f/x7*y*ś ' J?użyrtć*-nri?
^ c*~>w? o*rya-C.-rO?v?
/'U>n*s/o y&'SCJ^'c S1^c^./rcK ‘/i</bux/Af?
£3fcr2/IĆ+l c?° f?^?
Jnn# /(poć?$ ' * -2sy^e4fft ■?
jfp. y<ł*vyh*> /&**-?
r‘K’.^(*/-nZsZ',/s^*> ff<^?
V?? r Z- . /?
^5<>Ay?
/3'a^r/>^?-KJC?
rl^j'<^/ Zria^^,?
~ /c*s?'<ćC. fauyj£?f*s*C*^/i_?
^Zrajt-c^J*--?
r*~cćl¥* *r*4j V<wv-?
v-5sr łvÓ?^Łt-?
Smnin. 22 XII1805. Chrzest trzech Wiktorii na wiadomość o klęsce?
zaborców 2 XII pod A usterlitz.?
187?
Kop ja?
MINISTERSTWO?
W. R. i o. P.?
ARCHIWUM SKARBOWE?
ćlnia?
l.?
WARSZAWA, ul. RYMARSKA 5. p. 46.?
3K4/c>v?
*• • , **, *••> • ^?
N;o {jocijcn.M rp<u.cio*8‘c:nplov/ę4?
Cr,;..,;?li^S££Vf^?
2£ty*,'**Ł | ;:I ..-•••> v; iiuis •: • ..łCpr »—?
na {,or} i;."vif:?• — rc.’| !/.’:nittia?
W. I< i fi.' .• dn. 17- Si- IV26 f-?
(Oi V P P. Mit UU.poz. 775) /?
d»u /9fł*s4™&<i33i.?^?
C< c <<_<<««> /l?
pł2.?
'.‘V '?
' ty?
fj, V\- .?
•'sjK. i!'-h?
oś/ o }onf?
cocTonmee?
\.X:?
•f?
:V?
v?
OKpyra, bi» rMMHt?J~<?
i : -?
M ■?■ %> ' ■-?
j'*' T ' *»v?
, ....?
V *—• V**?
•'T v..- -?
i?-'- '■•••• • .V>V . •?
BtAosscyaa?Hommkcw ha kpbcti.rhckbmi.?
■ ’ % ~t?
K At/iaMi.?
KKW 'M?
4'?
' ' ?<śvX-'y?
Tabela nadawcza Jankowa z 1868/1869 r. (odpis)?
188?
Kojihhcctho seMjm bt. KownoMb ycnaeSHOftt ynocTicfe,?
bl Moprajb h npetiTaxu.?
ycajibóbi, nocTymiBuiisi n*b noytHyio?
j?
[W łKH-?
bllll CTpOC-?l0A*b?na-?non.?floa^?BIJ-?Heyao6-|?BccA \?
C06cTUelUI0CTt> KpeCTbflHT»?oropofloiił?
HAH 6C8T.?
oroportB. .?
XaTHblMM?
no^nMH.?
nyraMH.?rOHOMT*.?liofl. I?Booóme. f?
—?
M.?
^nr?
n.?M.?n.?M.?n.?M.?n.?M.?n.?M.?n.?
^Au*h,&c jĘjt?
\ 'L&ą?
1?'^-Sl nt ćkl cJ?/?W?ss?W?-?-?s?to?*?W?W?ty?
1?“//jc^)fU^KU oucS <~ska.ąję. <?/?/'S2>?41?Ż/ó?/?9?ry?W?ło?
3?/tfjtf*) M£ ( &4'l?/?/ST>?%?ff??■?sf?(4*?yj?//?
ij?fÓjCAll CA luju^ćfl •■?/?/SU?j/??y??-?-???ń??13/?yy?/jj?
S?OtsKUi/co ft*:,?/?/J2>?u?7/?-?ty?6?t/?/?l/??yj?*??
i?j&Wl 6. KC ł*?/?/oo?jy?•Ł?/?-?//?2/!?jT?//?u?
1?f^śC<joi •^'^ć 'u*— - *?-?J2>,?X-?W?-?-?J?sy?s?#4 1?
6?'Jlicf i&m fl/iaP tuj?
.,.1?
/?/a?4ł?Ui?~?-?/?/JJ?S?Sj?<» ’?
$?f'-0CC 0 6&CU,?/?/Śf?JS?m?-?-?4?'łJ?/•?ŻfJ?W.?u?
o?!?kt4 £>k t?Ck.lS?/?/SB?J3?/jj?«3?-?*?SS?s?/Of?/J6?
II?<5%2tHy>Xe fari?/?/S7?JS?o?(ff?/te?ż/y?U?ł/H??
\1?&Kyi ^yhr< ^ /a.?/?/SD?W?u?/?ys?</?//>??ś?/‘u?4t?11/'?
11?Cu n)&c< ju, /tij<jf«r ^łidijKćrUlti?/?/sn?31?t?/?w?/oy?y?w?y/?ĆM'?
«ł?1kw, /'Thu, a-cz.o f etc uS?/?/s»?JJ?isy?/?1/3?1?ti'/?&?ys?lp?
1S?/OjeĄ) x ^Pa>u ici (aku.?/?/S??30?ty?0?U?w?
*?/ÓS?}■?%y?12?Hf?
ll?"■■jj?<■? ?——?
IftG/U<({A& h y/UcCM^o/^cJ?—?SD?l?Us?-?-?~?37?u?uy?
11?/fijcjll CPffhKu t/CKUi!?—?sv?/?tf/?—?-?-?-?-?///?•i?i&?
w?/^o3*co ĆćkcJ?-?St>?1?/J9?
?-?-?-?-?t?tri?
11?feicu,'?-?SD?//a?-?-?-?-?-?-ty?t?/ty?
i?JCąj^u-H yH/Uj/Ct. falA?-?SD?/?ijo?-?-?-?T-o?-?C/S?j?ff?
ii?u^htnu, kUj /l*t>\pKcJtM?t?
/?/Sn?31?y?JS?/?#}?' r?h?SD?rt?
'iJfrOUit tui dłAtJKlfb-M?t?
/?ton?ty?/fo?* _?-*?f-?Sj?/'lo?s??W?
23?JCkj) <w ^){a*j> u* a u * * i?_ L?/Sl?36?/?,?'* /?9 /?At?3?L?sy?u?
189?
>*?
X?
et?
R?
CL?
O?
KoflMMecTBO seMAH bt» Ka>Kxi0MT» ycaaeÓHOMT* ynacTK-b,?
bt» Moprax"b ii npeHTaxi>.?
O?
c?
fi?
vO?
—A—?
i 3?
<0?
u?
>»?
1?
i?
ycaAb6bi, nocTynHBuiin B"b no/myto?
COÓCTBeHHOCTb KpeCTbJlH"L?
Flom *<n-?
/IklHl CTpOe-?
bIcmi ct.?
oropoAOMi?
uiiH 6eai?
oropo/is.?
riojn. na-?
Or.C?
XaTHblMH?
J>oU^?
no/inMH.?
FIoat.?
AyraMH.?
c«ik;?
riOfl-Ł Bbl-?
rOHOMT>.?
yjtjtjow?
Heyao6'?
11 OH.?
futu ^yi.?
Bcefl?
Booótue.?
C>CjÓICtk'?
M.?n.?M.?n.?M.?* n.?M.?n.?M.?n.?M.?n.?
Ci?/?/jr>?U?ćł?r?u-?/>?/>?//?jV?
J?-?■V?4?/r?w?■>-?,',V?y?#!?
'•' ^ \?
tutę** /) '?
/?/SD?/J?iSf?J?/it?/>?■4'ź^?//j?
P?/?/ŚB?Ja?
/?
Ż/9?/,t?
A-?//?9?<v?./?«>*?
1?
!//?yfóut eu~.i /o m ^y1"1?/?/a?Z??13?/?w?j'?-y/?sv?
b?ftfjcpi ŻŻL Yyk^ ^?/?/SB?U?SJ?l?m?/aa?/Ir?W?77?
1?
JO?/?/ŚB?if?i/j?/?f*?-?-?-?~?
J/?Sjt\ 0 \^‘Vr •?
a. 3i 'JoKibfdcp?<?
/?/SB?gO?/?/w?/SJ?-?
r '?
m?/notuj j2ł<u u/ć^ć,?-?Ś9?/?OJ?-?-?-?'/o?-?-?'/?!?
A/ :?
• v?
. c?/ća^tfA ó fuj&c/n. dbi?I?
; '-ił'?
jfy?
aa?
>—?
, ryi*L~i /tu £ yt*.j , ,/;?/?żs??/?/&;?
tfó/CDu.ih.4 £ 'fCAfff*.?
/! .?
/?/s??-?-?-?-?~?-?-?/?
/?
.?
“ Wję i>i?
ifirf#?
Podsumowanie zbiórki nu remont kościoła w 1894 r. Podpisy trzech członków?
dozoru kościelnego oraz sołtysów czterech wsi.?
191?
192?
193?
194?
Kuro! de Perlltees, Mappa szczegulna woj. płockiego i Ziemi Dobrzyńskiej, 17S4.?
195?
Plan graniczny Jankowa z Suminem i Konotopiem Józefa Swinarskiego z 1783 r.?
196?
w?
tt?
Hh?
,9?
s Syf-" w c 5 •< ij -f?
K C • SI • 1?3 "3 o 3?
■s?4 4 j §?
. |r . 4. 1?h 5^1 .5?
tojjfc ! i?;<$ ,f .t-Xv'»?
/?^?—- 4 ">ł • -J M 7>?
»>?/ ^ 3rv * ^ i s?
▼ < o r> . r\<^ s?
5 ; Li : '-S 5 lUt,?
i 3{ , r-r'O '?
Plan graniczny Jankowa z Suminem... z 1783 r., wieś Jankowa (powiększenie).?
197?
Dawid Gilly. Special Kartę von Sudpreussen, 1802-1803.?
198?
?
t?
I?
^ ty?
i ^' i?
<*?
•% f?
' \?
S'.?
. v t/ .. 1?1/7 *\*?
"> > *??f > u «?
li/ e ^ /f .?
s c * 4 f/?
%?
^ s. •/> ' *?
*v2'T-?
\fSV~ -n- . -iy " •*,,(• i .t ' -Vv; • •'?
l>?
i?
Y ' i?1?
%> /f-?
^4j / /?4®.;?
^V*<111/?C' ti?
yj* x \1?
/ i >.?
Plan Sosnowskiego z 1825 r. Zabudowa wsi Jankowo.?
200?
Plan Sosnowskiego z 1825 r. pomniejszony, z numeracją osad na?
Rumunkach Jankowskich i w Trzebiegoszczu.?
201?
Mapa kwatermistrzostwa Wojska Polskiego 1839 (1843).?
202?
fe?
Tb&£Lft?CZft JMKOUfr?
2 /b€6f(9(ń?'p>»'9\ -Jai-aedw^e?
sfc.e/?
Idei pliuj?
Braeiy'0/^?
Tabela nadawcza Jankowa z 1868/1869.?
203?
Mapa topograficzna Wojska Polskiego 1:100 000,?
przedruk niemiecki ok. 1936 r.?
204?
ittwojnę?
Klonowo,?
P i?
?V mtJl?
J.Dubrbu^i?
Rybndu.?
‘ ffumunkHf?
( -Jastrzębie?
iiKo lani?
Mapa topograficzna Wojska Polskiego 1:50 000,?
W Z Kart 1959.?
205?
Mapa topograficzna 1:25 000, 1981.?
206?
K>?
O?
Jankowa?Konolopie?
;onolop'e?
Jańkowo?
,2..106.8?
yr ziolopc^'?
Jankowo?
łfT I?"C-L-r-?
jfenkowc?Trzefciegoszcz?
lębitka?Drozdówiec?
'Trzebiegos;?
|OSZCZ?
LIMaliszewo;?
Grodzisko Dobrzyń X-XV w. (2002)?
Grodzisko Grodzeń. To tam, za drzewami, na połud.-zach. brzegu?
J. Grodzeńskiego istniał prawdopodobnie gród we wczesnym średniowieczu. Jego?
istnienie potwierdza konfiguracja terenu oraz zapisy parafialne?
lokalizujące w pobliżu łąkę Zamczysko (2011)?
208?
Grodzisko wczesnośredniowieczne Kikół z kościołem z pocz. XX w. (2011)?
Grodzisko Lipno XII/X1U w. (2011)?
Grodzisko Steklin XI - XIII w. (2001)?
Grodzisko Sumin XIV-XV w. (2001)?
210?
Czernikowo, kościół obronny z drugiej poi. XIV w. (1999)?
211?
Lipno, kościół z potężną, wybitnie obronną wieżą z drugiej poi. XIV w. (2008)?
Lipno, kościół, główna nawa u wejścia głównego. Identyczne cegły (rozmiary?
i wzdłużne rowkowanie lica) znaleziono w średniowiecznej cegielni jankowskiej?
nr 1 (2011)?
212?
Jmikowo, glinianka i w’ prawo, na wzgórku średniowieczna cegielnia nr I (I9HH)?
Osiek, kościół obronny, bliźniak lipnowskiego, z drugiej poi. XIV w. (2001)?
213?
Sumin, kościół z ok. 1325 r., gruntownie przebudowany z dodatkiem wieży?
w końcu XIX w. (2001)?
Sumin, kościół wzniesiono na pagórku w celu spotęgowania cech obronnych?
(1999)?
214?
li?
Sumitt, kościół, pierwotne schody w grubości muru zachodniego potwierdzają?
wybitnie obronny charakter budowli (2002)?
Sumin, kościół, gotycka misa na wodę święconą z kruchty, wmurowana?
w połud.-zach. węgieł wieży w końcu XIX w. (1991)?
215?
Sumin, tajemnicze głazy eratyczne na stoku wzgórka kościelnego (2001)?
Sumin,?
ta?
cmentarz, zabytkowe nagrobki ks. Teofila Piotrkiewicza?
i Józefa Piotrkiewicza (2008)?
Sumin, cmentarz (2005)?
217?
Sumin, cmentarz, zabytkowy nagrobek Ignacego Cieszyńskiego (2008)?
\?
Ofiarom mordu?
Hitlerowskiego.?
, Kacprcwtez WteoysiaK 1?
- Kacprowicz Jóie(?
. ■ * Kiiziemkoftslęi Klemens?
.?Wojciechowski?
Majewski Antoni?
J - Kajenrski Zem?
* % .'U?
-mm?
Brzeźno, kapliczka dziękczynna (2001)?
218?
Jankowo, kapliczka z figurą Trójcy Św. dłuta Marcina Nadrowskiego (2011)?
219?
Kikół, murowana figura Jana Nepomucena z XVIII w. (1999)?
220?
Sanktuarium?
Konotopie, kapliczka z modlitwą: Święty Antoni pomóż nam przejść to życie,?
które nam Pan Bóg przeznaczył AD 2000 (2011)?
Matki Boskiej Bolesnej w Konotopiu z pietą naśladującą?
dzieło z Obór (1999)?
221?
Konotopie, kapliczka na granicy z Kikołem (1991)?
Lubin, kapliczka w pobliżu J. Kocohądź (2005)?
222?
Sumin, kapliczka na Pólku z datą 5 maja 1946 (2005)?
Sumin,?krzyż w» rozwidleniu dróg do lasu i do szkoły (2005)?
223?
*?
Trzebiegoszcz, kapliczka w rozwidleniu drogi lipnowskiej i złotopolskiej (2005)?
Trzebiegoszcz - Błota, krzyż przy drodze lipnowskiej (2005)?
224?
\?
•»'?
i J?
Trzebiegoszcz, kapliczka przy drodze lipnowskiej z datą 1945 (2005)?
Jankowa, cmentarz z 1831 r. i krzyż choleryczny z datą 1975 (2011)?
225?
Jankowa, cmentarz choleryczny z 1832 r., w lesie, przy drodze brzezińskiej?
i krzyż z datą 15 VI1984 (2001)?
Maliszewo, cmentarz choleryczny i krzyż przy drodze lipnowskiej (2005)?
226?
Zębowo, cmentarz choleryczny i kapliczka z datami nuin. 1658, 1831 wzniesiona?
w 1858 r. (2001)?
Jankowo, Nadroszczyzna, dom sprzed komasacji (1988)?
227?
Jankowo, Jankowszczyzna, osada nr 12. Dom drewniany z czasów komasacji?
1868 r., obecnie otynkowany (2011)?
dom z czasów komasacji, osada nr 13, Bejger (1994)?
Jankowo,?
228?
Janków o, osada nr 31, dom Janiszewskich, potem Kotarskich (2002)?
Jankowo, osada nr 26, Wenderlich, Kornecki, Sałaciński (1994)?
Jonkowo, osado nr 6, dom murowany, przedwojenny Jana Wasilewskiego (2011)?
Stacja PKP z <>k. 1936 r. (2005)?
230?
Jankowa, kamień graniczny z czasów komasacji pomiędzy osadą?
nr 10 - Wojciechowski a nr 11 - Piotrkiewicz (2005)?
Konotopie, wąwóz drogowy przy zjezdzie w dolinę jeziorną do Jankowa (2011)?
Granica Jankowo - Trzebiegoszcz, tutaj, przed komasacją szła droga jankowska?
prosto na niewidoczny w dole przejazd jeziorny Konotop (2005)?
Konotopie, J. Sobiraj, w głębipogór Ostrowu, po prawej „góra" z dawnymi?
kopcami granicznymi Jankowa i Złotopoła (1999)?
232?
Konotopie, „góra" nad J. Sobiraj, stary kopiec graniczny? (2001)?
Konotopie, „góra " nad byłym J. Konotop. Pozostałości starego kopca?
granicznego ? Jankowa i Konotopia (2001)?
233?
J. Święte, w głębi Bugaj (2011)?
Trzebiegoszcz, widok z drogi lipnowskiej na zachód, na Błota - dawne?
J. Jankowskie (2011)?
234?
Jankowo - Jarczec/wwo, widok od wschodu na Miały i przedwojenne stawy rybne?
(2001)?
Bugaje Jarczechowskie, widok na zarośnięte Miały i J. Sumińskie (2011)?
235?
Trzebiegoszcz - Brzózki, tajemnicze, magiczne miejsce pląsów duchów i czarownic?
(1999)?
Jankowo, widok na południe (2005)?
236?
Jankowo, widok na zachód (2005)?
Jankowo, widok na północny zachód (2005)?
237?
Jankowo, widok na wschód (2005)?
Jankowo, osada nr 11. Dom z XVIII w. przesunięty tutaj spod karczmy przez?
Mateusza Piotrkiewicza. Mieścił pierwszą szkołę Jankowską 1869/1871 oraz przed?
wojną mleczarnię i sklepik; rozebrany w końcu lat pięćdziesiątych.?
238?
Szkoła jankowska w latach pięćdziesiątych.?
LytO. ©Cc W&riZct-t*}y czerwiec rZ&S' (?<< pnuej■ l-Swifou;*,,?
7. ftętrkituicioifto-1 W-ffadrtwk**?—?
239?
ć?Q,'?
Nie „faszyzmu " lecz narodowego socjalizmu, a Katyń, Kozielsk Ostaszków?
i Starobielsk „toze sdiełali germanskije faszisty"? Jest to kłamstwo propagandy?
sowieckiej, w szkole jankowsko - trzebiegoskiej w 2011 r.!?
Lipno, Stary Rynek. Pomnik największego zrywu wolnościowego Polaków.?
Symbolem kieski komunizmu jest ten gmach partii oddany szkole (2011)?
Biblioteka Główna UMK?
(iiiiiiiiiiiiniiiiiiiiniiniii 240?
300047599045?
?
Biblioteka Główna UMK?
Illllllllllilllli?
300047599045?
Autor o sobie ...?
Urodziłem się 5 III 1944 r. w Jankowie,?
w sercu Ziemi Dobrzyńskiej. Studia history¬?
czne ukończyłem na Uniwersytecie Mikołaja?
Kopernika w Toruniu i tam, w 1975 r.,?
otrzymałem stopień naukowy doktora na pod¬?
stawie dysertacji: Myśl polityczna piłsudczyków?
wobec Ukraińców w Polsce 1926-1930. Praca?
ta, pod zmienionym przez recenzenta tytułem^?
Kwestia ukraińska w Polsce w koncepcjach?
piłsudczyzny 1926-1930, ukazała się nakładem?
Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego,?
w czasie odwilży solidarnościowej, w 1981 r.?
W pierwszej połowie lat siedemdziesiątych?
byłem pracownikiem naukowym (adiunkt)?
Instytutu Nauk Społecznych UMK, a w drugiej,?
Wydziału Historycznego Uniwersytetu War¬?
szawskiego. Tam, razem z młodszym kolegą,?
dr Pawłem Piotrem Wieczorkiewiczem?
tworzyliśmy ,,silną grupę pod wezwaniem”.?
Ogromnie się cieszę, że nasze ówczesne?
przemyślenia i poglądy kontynuuje i rozwija,?
wbrew establishmentowi, uczeń ś.p. profeso¬?
ra Wieczorkiewicza, światły i odważny Polak,?
dr Piotr Zychowicz. Kilkanaście prac, głównie?
z zakresu najnowszej historii Polski?
opublikowałem w różnych pismach krajowych?
i zagranicznych. Od 1981 r. przebywam na?
emigracji w USA.?


Follow my blog with Bloglovin